Powstawały pod budynkami rządowymi, placami i między blokami. Co się stało ze schronami w Warszawie?

Źródło:
PAP
Schrony w Polsce popadają w ruinę. "Niektóre nawet zagrażają bezpieczeństwu"
Schrony w Polsce popadają w ruinę. "Niektóre nawet zagrażają bezpieczeństwu"Paweł Szot/Fakty TVN
wideo 2/4
Schrony w Polsce popadają w ruinę. "Niektóre nawet zagrażają bezpieczeństwu"Paweł Szot/Fakty TVN

Pod Ogrodem Krasińskich znajduje się "kryjówka" Stefana Starzyńskiego, schron jest też pod biurowcem huty na Bielanach, około 13 metrów pod ziemią. W getcie, w czasie wojny, bunkry tworzyły podziemne miasto, a po 1945 roku schrony zaczęto budować między blokami. Historię warszawskich schronów przybliżył Michał Krasucki, stołeczny konserwator zabytków.

- Przed wojną były to inwestycje pojedyncze. Na przykład w parku Krasińskich jest zakopany słynny schron Stefana Starzyńskiego. To był bunkier ewakuacyjny, jednak Starzyński nigdy w nim się nie ukrywał - powiedział Krasucki.

Schron Stefana Starzyńskiego powstał przed II wojną światową i składał się z ośmiu pomieszczeń o wysokości 2,5 metra. Ściany były zbrojone, a drzwi były specjalnej grubości. Strop miał 130 cm grubości. Według przekazów historycznych, prezydent stolicy nie korzystał ze swojego bunkra. W czasie Powstania Warszawskiego schron służył mieszkańcom kamienic położonych w sąsiedztwie Ogrodu Krasińskich. W czasach PRL obiekt służył jako archiwum.

W roku 2008 odkryto w nim projekty architektoniczne z lat 1930–1972. Znalazły się tam również szkice kilku stołecznych neonów, tj. Delikatesy, Wawel, czy Kino Mazowsze. Miasto miało pomysł na rewitalizację parku i schronu. W 2011 roku zorganizowało konkurs, który wygrała koncepcja architektoniczna pawilonu z ekspozycją podziemnej budowli i niewielką kawiarnią. Park zrewitalizowano, natomiast nie starczyło pieniędzy na bunkier.

Konserwator zabytków zaznaczył, że były jeszcze mniejsze schrony pod ważnymi budynkami rządowymi, np. gmachem PKP przy Targowej, nie było natomiast dużych schronów dla ludności cywilnej. - Jako schrony funkcjonowały też wzmocnione piwnice przy parkach, czy obiektach użyteczności publicznej. Oczywiście były jeszcze bunkry wojskowe, funkcjonujące jako element umocnień - dodał.

Sieć bunkrów tworząca podziemne miasto

- W czasie II wojny światowej kopano schrony w m.in. getcie, gdzie powstawały bunkry wykonywane pomiędzy budynkami metodami górniczymi. Łączone były ze sobą istniejące piwnice, które dodatkowo wzmacniano betonem. Przykładem jest tzw. bunkier Anielewicza, czyli schron przy ulicy Miłej 18, który na początku wykorzystywany był przez środowisko przemytników a potem został udostępniony bojowcom. Na całym terenie getta było dość dużo takich mniejszych czy większych schronów, na kilkadziesiąt osób. Pod ziemią przetrwały wojnę tylko te mniejsze, w postaci skrytek - przekazał konserwator.

Przeczytaj także: 117 milionów złotych, by "przygotować się na każdą ewentualność" >>>

Badacze na terenie getta zlokalizowali ponad 80 bunkrów i schronów. Także w raporcie Jürgena Stroopa, hitlerowskiego zbrodniarza i likwidatora powstania w getcie warszawskim, pojawiły się informacje o sieci bunkrów tworzącej podziemne miasto, o której Niemcy wcześniej nie wiedzieli. Wiele z nich wyposażonych było w sanitariaty, miejsca do spania dla kilku osób, a także miało zapasy żywności umożliwiające przeżycie nawet kilku miesięcy. Stroop pisał też, że do końca powstania zlikwidowano 631 takich kryjówek.

Schrony były też poza murami getta, aby mogli się w nich chować uciekający Żydzi, czy powstańcy. W takim schronie na Ochocie ukrywał się np. Emanuel Ringelblum, twórca podziemnego archiwum getta warszawskiego.

Betonowe włazy z wentylacją

- Ale nie było systemowego podejścia, żeby były dostępne duże schrony dla ludności. Zmieniło się to po wojnie, kiedy generalnie na budowanych osiedlach mieszkaniowych zakładano, że miały być schrony. I w zasadzie na wszystkich osiedlach powojennych z lat 50. i 60. takie schrony się znajdują, m.in na Bielanach, Mirowie, Młynowie, czy na Pradze - zaznaczył stołeczny konserwator.

Jak wyjaśnił Krasucki na kilka bloków przypadał jeden schron. Pozwalał na bezpieczne funkcjonowanie mieszkańców. Zaznaczył, że nie były to schrony przeciwatomowe, natomiast miały mocną konstrukcję i dodatkowe wyjście ewakuacyjne na podwórku czy dziedzińcu. Wyjaśnił, że często można zaobserwować na skwerkach pomiędzy blokami dziwne betonowe włazy z wentylacją - to właśnie wyjścia ze schronów. - Z kolei na budynkach, na wysokości około 2-3 metrów można zauważyć otwory zakryte metalową płytką - to jest właśnie wentylacja do schronów. W latach 70. i 80. też budowano schrony, ale były rzadsze - dodał.

Podkreślił, że niestety w tej chwili te schrony zostały w większości zamienione na piwnice.

Schron 13 metrów pod ziemią

- Były też schrony pod budynkami rządowymi - np. przeciwatomowy pod gmachem Prezydium Rządu przy Wspólnej, pod budynkami ministerstw w dzielnicy ministerialnej, czy kondygnacje podziemne pod gmachem KC. Nie było natomiast dużych schronów dostępnych dla dużej liczby mieszkańców, np. kopanych pod placami - podkreślił Krasucki.

Swój schron przeciwatomowy miał w PRL rząd i partia. Mieścił się on w modernistycznym biurowcu (choć zbudowanym w epoce socrealizmu - w roku 1952) przy ulicy Wspólnej 62, zaprojektowanym przez znanego architekta Marka Leykama. Jednocześnie budynek został tak skonstruowany, by w przypadku zburzenia nie zasypał tych, którzy znajdowali się w podziemnym schronie. Ponieważ jest pusty w środku, w przypadku uderzenia bomby lub pocisku po prostu składał się jak domek z kart, umożliwiając tym samym łatwe wydostanie się osób znajdujących się w schronie.

Historyczny schron przeciwatomowy istnieje przy ulicy Kasprowicza 132 na Bielanach. Powstał w latach 1956-60 i znajduje się pod biurowcem huty Arcelor Mittal Warszawa, około 13 metrów pod ziemią. Nadal znajduje się w nim oryginalny sprzęt i materiały służące do prowadzenia ćwiczeń Obrony Cywilnej, a także m.in. stare liczniki Geigera, zestawy do odkażania samochodów, radiotelefony, nosze, apteczki, maski przeciwgazowe, kaski, gumowe rękawice, mundury dla członków obrony cywilnej itd. Dziś jest czasem udostępniany publiczności podczas Nocy Muzeów.

Współcześnie metro to schron

Michał Krasucki zaznaczył, że kluczowe w schronach jest drugie wyjście ewakuacyjne, bo bez niego schron staje się pułapką. - W tej chwili, jeśli chodzi o ochronę przed bombami, to bezpieczne jest metro. Jest drążone w skałach i dodatkowo ma gruby strop - dodał.

Podkreślił, że w Warszawie praktycznie nie ma ogólnodostępnych schronów przeciwatomowych, choć w latach 90. pod bemowskim ratuszem budowano schron atomowy na 300 osób.

- Pamiętajmy, że schrony nie wymagają tylko przeglądów, ale także tego, żeby systemy wentylacyjne były sprawne, drogi ewakuacyjne drożne, wyposażenie musi stale być aktualizowane - zaznaczył.

Autorka/Autor:mg

Źródło: PAP

Źródło zdjęcia głównego: TVN24

Pozostałe wiadomości

Stołeczni policjanci grupy "Orzeł", zwalczający przestępczość samochodową, zatrzymali osiem osób podejrzanych kradzieże aut i paserstwo. W trakcie przestępstw złodzieje zakładali na twarz silikonowe maski, a w ciągu dwóch dni potrafili ukraść auta warte nawet pół miliona złotych. Policjanci zlikwidowali dwie "dziuple" pod Warszawą, w których odbywał się już demontaż skradzionych samochodów. Mężczyźni usłyszeli zarzuty.

Zakładali silikonowe maski i kradli auta. Policja rozbiła wołomiński gang samochodowy

Zakładali silikonowe maski i kradli auta. Policja rozbiła wołomiński gang samochodowy

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Nawet do tygodnia może potrwać naprawa tunelu w Sulejówku. We wtorek nad ranem ciężarówka uderzyła w jego betonową rozporę, bardzo mocno go uszkadzając. Władze miasta zapowiadają, że naprawa może potrwać tydzień. Mieszkańców czekają spore utrudnienia. Jedyna droga, by przejechać przez tory, prowadzi przez Wesołą.

Tunel za miliony uszkodziła ciężarówka, dlaczego nie ma przed nim znaku o dozwolonej wysokości auta?

Tunel za miliony uszkodziła ciężarówka, dlaczego nie ma przed nim znaku o dozwolonej wysokości auta?

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Policjanci zatrzymali trzech mężczyzn podejrzanych o posiadanie znacznych ilości narkotyków. W wynajętym mieszkaniu funkcjonariusze znaleźli nie tylko niedozwolone substancje, ale także elektroniczne wagi służące do ich porcjowania.

Amfetamina, kokaina i psychotropy w mieszkaniu na Białołęce. Trzech mężczyzn z zarzutami

Amfetamina, kokaina i psychotropy w mieszkaniu na Białołęce. Trzech mężczyzn z zarzutami

Źródło:
PAP

Zapiski z pierwszego miesiąca Powstania Warszawskiego przeplatane z miłosną historią. Syn znanej aktorki Aliny Janowskiej odnalazł wśród rodzinnych pamiątek dziennik matki, o którym nikt wcześniej nie wiedział. Odręcznie pisane przez Janowską notatki trafiły we wtorek do Muzeum Powstania Warszawskiego.

"Zakochuje się w swoim dowódcy, który ginie". O dzienniku powstańczym znanej aktorki nikt nie wiedział

"Zakochuje się w swoim dowódcy, który ginie". O dzienniku powstańczym znanej aktorki nikt nie wiedział

Źródło:
PAP

Okna zabite deskami, niszczejące mury i wszechobecne graffiti. Jeden z pustych budynków stoi zaledwie 100 metrów od stacji metra Centrum w Warszawie. W innym, w dosyć prestiżowej lokalizacji, na Woli, mieszkają bezdomni. W stolicy, gdzie ceny mieszkań przekraczają 20 tysięcy złotych za metr kwadratowy, w 2023 było ponad 2700 pustostanów. Miasto przyznaje: ta liczba nie maleje. Pomóc ma między innymi projekt "lokal za remont", z którego mogą korzystać osoby oczekujące w kolejce na mieszkanie z gminnego zasobu.

W mieście, w którym ceny mieszkań biją rekordy, jest ponad 2700 pustostanów

W mieście, w którym ceny mieszkań biją rekordy, jest ponad 2700 pustostanów

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Nieznany sprawca zniszczył pasiekę na terenie Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. "Mieszkało tu 20 pszczelich rodzin. Trzech z nich już nie ma. Stan pozostałych będziemy dopiero badać" - podało muzeum. Sprawę bada policja.

"Ktoś za pomocą gaśnic roztrzaskał ule". Trzy rodziny pszczół nie przetrwały

"Ktoś za pomocą gaśnic roztrzaskał ule". Trzy rodziny pszczół nie przetrwały

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Od czterech dni na środku Placu Pięciu Rogów stało auto Szymona Nieradki. Dostał za to 100 złotych mandatu. Gdyby samochód stał bez biletu na wyznaczonym miejscu parkingowym, to każdego dnia płaciłby 300 złotych kary. Parkując na placu, aktywista chce zwrócić uwagę na niesprawiedliwe i przestarzałe przepisy.

Parkował cztery dni na środku placu, dostał 100 złotych mandatu. Zwraca uwagę na niesprawiedliwe przepisy

Parkował cztery dni na środku placu, dostał 100 złotych mandatu. Zwraca uwagę na niesprawiedliwe przepisy

Źródło:
PAP

Kierujący audi uderzył w bariery przy zjeździe z trasy S17. Jak dowiedział się nasz reporter, kierowca oddalił się z miejsca zdarzenia. Sprawą zajmuje się policja.

"Pojechał prosto i uderzył w betonowe zapory"

"Pojechał prosto i uderzył w betonowe zapory"

Źródło:
tvnwarszawa.pl

W pobliżu centrum handlowego na Pradze Południe doszło we wtorek wieczorem do zderzenia trzech aut. Poszkodowana została jedna z pasażerek. Pierwszą informację otrzymaliśmy na Kontakt 24.

Wieczorne zderzenie trzech aut, poszkodowana jedna osoba

Wieczorne zderzenie trzech aut, poszkodowana jedna osoba

Źródło:
Kontakt24, tvnwarszawa.pl

Prokuratura o rok chce przedłużyć śledztwo w sprawie śmierci 18-letniej Poli. Dziewczyna trafiła do szpitala w Piasecznie z objawami grypy, jednak jej stan zaczął się pogarszać, nastolatka zmarła. Śledztwo, wciąż toczące się w sprawie, trwa już blisko rok.

Polę przyjęto do szpitala, gdy już nie mogła oddychać. Zmarła. Zarzutów nie ma, śledztwo ma trwać jeszcze rok

Polę przyjęto do szpitala, gdy już nie mogła oddychać. Zmarła. Zarzutów nie ma, śledztwo ma trwać jeszcze rok

Źródło:
tvnwarszawa.pl, Uwaga! TVN

Robert Bąkiewicz (zgadza się na podawanie nazwiska) usłyszał we wtorek zarzut uszkodzenia zabytku. Grozić mu może nawet do ośmiu lat więzienia. Do winy się nie przyznaje, choć sam relacjonował, co zrobił. Chodzi o sprawę z 26 stycznia, kiedy to opublikował film, na którym maluje na zabytkowym budynku siedziby Ministerstwa Klimatu i Środowiska symbol Polski Walczącej.

Bąkiewicz z zarzutem uszkodzenia zabytku

Bąkiewicz z zarzutem uszkodzenia zabytku

Źródło:
PAP

Zapadł wyrok w sprawie tragicznego wypadku na Muranowie. Młoda kobieta, będąca pod wpływem alkoholu, wjechała w tył stojącego na czerwonym świetle samochodu. Jedna osoba zginęła. Śledczy ustalili, że w momencie zdarzenia na liczniku auta oskarżonej mogło być nawet 120 km/h, a chwilę wcześniej 180 km/h.

Miała "zły dzień", pijana wsiadła do auta. Jechała bardzo szybko, doszło do wypadku, zginął człowiek

Miała "zły dzień", pijana wsiadła do auta. Jechała bardzo szybko, doszło do wypadku, zginął człowiek

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Para młodych ludzi miała już dosyć przebywania w zatłoczonym lokalu z rodziną. W tym samym budynku było puste mieszkanie, więc je zajęli i nielegalnie podłączyli prąd. Mieszkali tam kilka dni.

Zajęli puste mieszkanie, bo mieli "dość tłoku"

Zajęli puste mieszkanie, bo mieli "dość tłoku"

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Mieszkaniec osiedla Miasteczko Wilanów zgłosił w nocy awanturę domową. Kiedy na miejsce przyjechali strażnicy miejscy, zastali pijaną 38-latkę i jej partnera. Okazało się, że kobieta była poszukiwana.

Wezwał pomoc, bo "partnerka od kilkunastu dni piła alkohol". Kobieta trafiła do aresztu

Wezwał pomoc, bo "partnerka od kilkunastu dni piła alkohol". Kobieta trafiła do aresztu

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Ogromny korek utworzył się w porannym szczycie w Sulejówku. Kierowca auta ciężarowego uszkodził nowy tunel, służby muszą sprawdzić jego konstrukcję. Przejazd w obie strony jest zablokowany, policja kieruje na objazdy. Mazowiecki Zarząd Dróg Wojewódzkich w Warszawie, zarządca obiektu, przekazał, że tunel zostaje zamknięty do czasu naprawy.

Nowy tunel uszkodzony i zamknięty. Duże utrudnienia w Sulejówku

Nowy tunel uszkodzony i zamknięty. Duże utrudnienia w Sulejówku

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Aktywiści związani z organizacją Ostatnie Pokolenie ponownie próbowali blokować mosty w Warszawie. Dzisiaj rano pojawili się na mostach Poniatowskiego i Gdańskim. Były utrudnienia. Dzień wcześniej pięć osób położyło się na jezdni Świętokrzyskiego.

Aktywiści ponownie próbowali blokować warszawskie mosty

Aktywiści ponownie próbowali blokować warszawskie mosty

Źródło:
tvnwarszawa.pl /PAP

Podczas kontroli przesyłki do więźnia osadzonego w Przytułach Starych funkcjonariusze służby więziennej znaleźli kapsułki z narkotykami i zabroniony za kratami telefon komórkowy. Ukryte były w radiu. Sprawę bada policja.

Zaskakujący finał rutynowej kontroli paczki dla więźnia

Zaskakujący finał rutynowej kontroli paczki dla więźnia

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Wyszedł z domu do pracy. Tego dnia tam jednak nie dotarł. Został zatrzymany, gdy wysiadał z autobusu. Trafił do więzienia, gdzie spędzi najbliższe lata. Był bowiem poszukiwany.

Wyszedł do pracy, trafił do więzienia

Wyszedł do pracy, trafił do więzienia

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Ze sporymi utrudnieniami musieli się liczyć kierowcy podróżujący w porannym szczycie trasą S2. Jeden pas blokowały rozbite auta. Korek miał nawet dziewięć kilometrów.

Stłuczka na S2, korek miał dziewięć kilometrów

Stłuczka na S2, korek miał dziewięć kilometrów

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Stołeczni policjanci zlikwidowali duży magazyn i zabezpieczyli ponad 130 kilogramów różnego rodzaju narkotyków o szacunkowej wartości ponad pięciu milionów złotych. Zatrzymano 27-latka, któremu grozi do 12 lat więzienia.

Niepozorny dom i narkotyki za ponad pięć milionów

Niepozorny dom i narkotyki za ponad pięć milionów

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Popularność nowej kładki przez Wisłę wymusza szybkie zmiany w jej sąsiedztwie. Prezydent Warszawy zapowiedział, że dotkną one także Karową, która ma się stać "przedłużeniem mostu".

Dla rowerzystów pasy na wiadukcie, dla pieszych efektowne schody

Dla rowerzystów pasy na wiadukcie, dla pieszych efektowne schody

Źródło:
tvnwarszawa.pl

"Świadectwa z getta warszawskiego" to nowa część wystawy głównej w Muzeum Warszawy. Zostanie otwarta 17 kwietnia. Autorzy zapowiadają, że będzie ona "próbą ukazania tego, co niewyobrażalne". Ma też podkreślić integralność historii warszawskich Żydów z historią całej społeczności miasta.

"Oszczędna w narracji, mocna w przekazie". Zestawia dwie skrajne perspektywy

"Oszczędna w narracji, mocna w przekazie". Zestawia dwie skrajne perspektywy

Źródło:
PAP
Do trzech razy sztuka. Jak wymiar sprawiedliwości przegrywa z gangiem wołomińskim

Do trzech razy sztuka. Jak wymiar sprawiedliwości przegrywa z gangiem wołomińskim

Źródło:
tvn24.pl
Premium

Motorniczy przytrzasnął w drzwiach tramwaju nogę czteroletniego Aleksandra i ruszył. Chłopiec zginął na miejscu. Zaczął sie proces w sprawie tragicznego wypadku na ulicy Jagiellońskiej.

Czterolatek nie żyje. Motorniczy przeprasza rodziców, ale do winy się nie przyznaje

Czterolatek nie żyje. Motorniczy przeprasza rodziców, ale do winy się nie przyznaje

Źródło:
tvnwarszawa.pl, PAP

Rafał Trzaskowski zapowiedział złożenie projektu uchwały w sprawie podwyżki stawek za przejazdy taksówkami. To deklaracja po spotkaniu z taksówkarzami, którzy przedstawili prezydentowi swoje postulaty.

Przejazd taksówką będzie droższy? Trzaskowski zapowiedział złożenie uchwały

Przejazd taksówką będzie droższy? Trzaskowski zapowiedział złożenie uchwały

Źródło:
PAP

Mazowiecki wojewódzki konserwator zabytków poinformował o oględzinach prowadzonych na terenie dawnego cmentarza gminy ewangelicko-augsburskiej przy ulicy Kamykowej na Białołęce. Są one związane z wpisem nekropolii do rejestru zabytków. Wcześniej mieszkańcy okolicy alarmowali, że trwa tam wycinka drzew.

Oględziny konserwatora zabytków na dawnym protestanckim cmentarzu

Oględziny konserwatora zabytków na dawnym protestanckim cmentarzu

Źródło:
tvnwarszawa.pl