80. rocznica wybuchu II wojny światowej

30 sierpnia 2019
tvn24Prezydent Niemiec w 80. rocznicę II wojny światowej: proszę o przebaczenie

W niedzielę minęło 80 lat od wybuchu II wojny światowej. Centralne obchody związane z rocznicą rozpoczęły się w południe w Warszawie, na placu Piłsudskiego. Przemawiali: prezydent Andrzej Duda, prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier oraz wiceprezydent USA Mike Pence. Wcześniej prezydenci Polski i Niemiec złożyli kwiaty i znicze w Wieluniu - jednym z pierwszych miast, na które 1 września 1939 roku spadły niemieckie bomby. Steinmeier poprosił Polaków o przebaczenie, przemawiając w języku polskim.

W niedzielę odbyły się poranne uroczystości na Westerplatte, organizowane przez władze Gdańska. Rozpoczęły się, zgodnie z tradycją dźwiękiem syren, tuż przed godziną 4.45. To wtedy, 80 lat temu, nastąpił niemiecki atak na polską Wojskową Składnicę Tranzytową, ulokowaną na gdańskim półwyspie.

Także o tej porze w Wieluniu prezydenci Polski Andrzej Duda i Niemiec Frank-Walter Steinmeier złożyli kwiaty i znicze. 80 lat temu o 4.40 rozpoczął się atak niemieckich samolotów bombowych na wieluński szpital Wszystkich Świętych. W tamtym nalocie zginęły 32 osoby: pacjenci i personel.

Wieluń był jednym z pierwszych miast, na które 1 września spadły niemieckie bomby. Do godz. 14. na miasto spadło 380 bomb o łącznej wadze 46 ton. Według różnych źródeł w wyniku ataku Luftwaffe zginęło od 1200 do ponad 2000 osób. W gruzach legło 75 proc. miejskiej zabudowy. Zdaniem historyków miasto zbombardowano, by przetestować sprzęt i zastraszyć ludność cywilną.

Frank-Walter Steinmeier wziął w niedzielę o świcie udział w uroczystościach w Wieluniu. Prosił w ich trakcie o przebaczenie, przemawiając w języku polskim.

Steinmeier po polsku: proszę o przebaczenie
TVN 24

Andrzej Duda odpowiedział, że obecność niemieckiego prezydenta na tej uroczystości to "forma moralnego zadośćuczynienia". Dodał, że w prezydencie Niemiec "widzi człowieka, który przybył z pokorą, z pochyloną głową, po to, aby oddać hołd" ofiarom.

Obchody 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej w Wieluniu
tvn24

W niedzielę wszystkie niemieckie placówki dyplomatyczne w Polsce "na znak wstydu i bólu" opuściły flagi do połowy masztu, o czym poinformował ambasador Niemiec w Polsce Rolf Nikel.

Wiceprezydent USA w Polsce

W związku z głównymi uroczystościami do Warszawy przyleciał wiceprezydent USA Mike Pence. Razem z małżonką wylądował na warszawskim lotnisku krótko po godzinie 10. Stamtąd kolumna przejechała do hotelu Marriott, gdzie zatrzymała się amerykańska delegacja.

Następnie Pence ruszył na plac Piłsudskiego.

Mike Pence wylądował w Polsce
tvn24

Obchody na placu Piłsudskiego

Tam w południe rozpoczęły się trwające kilka godzin głównej uroczystości w 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej. Przemówienie jako pierwszy wygłosił prezydent Andrzej Duda. Po nim głos zabrał prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier. Do zebranych zwrócił się również wiceprezydent Stanów Zjednoczonych.

PEŁNA LISTA ZAGRANICZNYCH DELGACJI

Obecnych na niedzielnych uroczystościach w Warszawie było 40 zagranicznych delegacji, w tym prezydenci, premierzy, przewodniczący parlamentów, ministrowie spraw zagranicznych i ministrowie obrony. W obchodach w Warszawie uczestniczyli między innymi kanclerz Niemiec Angela Merkel, premier Francji Edouard Philippe oraz prezydenci: Chorwacji - Kolinda Grabar-Kitarović, Czech - Milosz Zeman, Litwy - Gitanas Nauseda, Słowacji - Zuzana Czaputova, Ukrainy - Wołodymyr Zełenski, a także Węgier - Janos Ader.

CZYTAJ WIĘCEJ O UROCZYSTOŚCIACH W WARSZAWIE

Przemówienie prezydenta Andrzeja Dudy

Prezydent Andrzej Duda mówił do zebranych, że "mamy w ostatnim czasie do czynienia z powrotem tendencji imperialistycznych, z próbami zmieniania w Europie granic siłą".

- Każda militarna agresja musi się spotkać z absolutnie stanowczą, zdecydowaną, potężną odpowiedzią - powiedziała w niedzielę głowa państwa.

Jak mówił prezydent, "przymykanie oczu to nie jest recepta na zachowanie pokoju, to prosty sposób, by dać de facto przyzwolenie na kolejne ataki".

CZYTAJ: PRZEMÓWIENIE ANDRZEJA DUDY >

"Przymykanie oczu to nie jest recepta na zachowanie pokoju"
tvn24

Przemówienie prezydenta Niemiec

Po polskim prezydencie głos zabrał prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier.

- Nie ma drugiego takiego miejsca w Europie, w którym z takim trudem przychodziłoby mi zabrać głos - powiedział

- Jako prezydent Niemiec, wspólnie z kanclerz federalną Niemiec, mówię dzisiaj wszystkim Polkom i Polakom: nie zapomnimy. Nie zapomnimy ran, które Niemcy zadali Polakom. Nie zapomnimy cierpienia polskich rodzin, tak samo jak ich odwagi stawiania oporu. Nigdy nie zapomnimy - dodał.

CZYTAJ: PRZEMÓWIENIE PREZYDENTA NIEMIEC >

Prezydent Niemiec: stoję dzisiaj przed polskim narodem boso, obarczony wielkim ciężarem
tvn24

Przemówienie wiceprezydenta USA

Mike Pence podkreślił, że dla niego to wielki zaszczyt, że może uczestniczyć w niedzielnej uroczystości w imieniu prezydenta Stanów Zjednoczonych i wszystkich Amerykanów.

- Nigdy nie pozwoliliście się owładnąć rozpaczy, nigdy nie wyrzekliście się swojej tysiącletniej historii. Wasze światło lśniło w mroku, zaś mrok światła nie pokonał - mówił do Polaków wiceprezydent USA Mike Pence, przemawiając w 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej.

Dodał, że w czasie wojny "Polska udowodniła, że jest ojczyzną bohaterów".

CZYTAJ: PRZEMÓWIENIE WICEPREZYDENTA USA >

Wiceprezydent Pence: Ciężko tym, którzy nie są Polakami zrozumieć, jakie potworności rozpoczęły się 1 września 1939 roku
tvn24

Następnie przedstawiciele delegacji złożyli kwiaty na płycie Grobu Nieznanego Żołnierza. Na białej szarfie dołączonej do wieńca znalazły się słowa "Pamięć i przestroga", które są motywem przewodnim uroczystości. Był to jeden, wspólny wieniec wszystkich delegacji goszczących w Polsce.

Słowa "Pamięć i przestroga" znalazły się także na ufundowanym przez prezydenta dzwonie, który zabrzmiał na placu Piłsudskiego. Symbolicznie uderzali w niego obecni na uroczystościach przywódcy. Jak informowała prezydencka kancelaria, dzwon odlany został w Pracowni Ludwisarskiej Jana Felczyńskiego w Przemyślu. Dodatkowo opatrzony jest inskrypcją "Wieluń 1 IX 1939".

Dzwon trafi do Wielunia i zawiśnie w miejscu zniszczonej w czasie bombardowania dzwonnicy.

Ceremonia uderzenia w dzwon "Pamięć i przestroga"
tvn24

Nabożeństwo ekumeniczne na rzecz pamięci i pokoju

W warszawskim kościele ewangelickim św. Trójcy odbyło się polsko-niemieckie nabożeństwo ekumeniczne na rzecz pamięci i pokoj. Nabożeństwo odbyło się pod hasłem "odpowiedzialni za pojednanie i przyszłość" - poinformowała w niedzielę Polska Rada Ekumeniczna.

- Pamiętanie nie jest łatwym ćwiczeniem. Czasami jest wielkim wyzwaniem, które jednak na koniec może mieć uzdrawiający skutek – mówiła podczas nabożeństwa bp Annette Kurschus z Kościoła ewangelickiego w Niemczech.

Prezes Polskiej Rady Ekumenicznej bp Jerzy Samiec podkreślił, że "bolesna lekcja drugiej wojny światowej przynagla nas do myślenia o przyszłości i brania odpowiedzialności za świat".

Uroczysty obiad na Zamku Królewskim

Po godzinie 17 na Zamku Królewskim w Warszawie odbył się oficjalny obiad dla szefów delegacji zaproszonych na warszawskie obchody. Również tam prezydent Andrzej Duda wygłosił przemówienie.

- Dziś w tym miejscu w Warszawie, mieście, które było świadkiem straszliwego okrucieństwa, stajemy razem, by uczcić ofiary drugiej wojny światowej, ale nie stajemy w poczuciu żałoby w pełnym słowa tego znaczeniu. Stajemy w poczuciu zwycięstwa. Zwycięstwa, które bierze się nie tylko z faktu pokonania wroga, ale świadomości, że tworzymy wspólnotę państw, której zasadą jest współpraca w miejsce dążenia do dominacji - podkreślił.

Koncert w Teatrze Wielkim

Po godzinie 20 W Teatrze Wielkim w Warszawie rozpoczął się koncert upamiętniający 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej. W repertuarze znalazł się "Polskie Requiem" Krzysztofa Pendereckiego. W koncercie uczestniczyli prezydent Andrzej Duda z małżonką i zagraniczni goście, którzy przybyli na rocznicowe obchody.

Obchody w Berlinie

W niedzielę w ramach obchodów wybuchu wojny w Berlinie gościła marszałek Sejmu Elżbieta Witek. Mówiąc o zawartym 23 sierpnia 1939 roku między Niemcami i ZSRR pakcie Ribbentrop-Mołotow tłumaczyła, że oznaczał on realizację "szatańskiego planu zniszczenia innego państwa - Polski" i zakładał "wyniszczenie narodu polskiego i totalne unicestwienie obywateli polskich o korzeniach żydowskich".

Przewodniczący niemieckiego Bundestagu Wolfgang Schaeuble powiedział, że pakt ten był "czwartym rozbiorem" Polski.

CZYTAJ: PRZEMÓWIENIE MARSZAŁEK SEJMU W BERLINIE >

Premier złożył wieniec przed Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzietvn24
wideo 2/34

"W tym szczególnym dniu apelujemy do władz Federacji Rosyjskiej o porzucenie prób fałszowania historii oraz agresywnej polityki wobec sąsiadów" - napisał premier Mateusz Morawiecki w liście do uczestników obchodów 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej w Kutach na Ukrainie. "Ta rocznica uświadamia nam, że bardzo często nie ma możliwości zapanowania nad reperkusjami takich działań" - dodał. W kościele rzymskokatolickim w Kutach odsłonięto tego dnia tablicę, upamiętniającą wydarzenia sprzed 80 lat.

80 lat temu, 17 września 1939 roku, Armia Czerwona wkroczyła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, łamiąc pakt o nieagresji. Tym samym ZSRR przypieczętował tak zwany IV rozbiór Polski, zaatakowanej 1 września przez Niemcy. - Wierzę, że to co stało się w tamtym wrześniu 1939 roku nigdy w naszej historii już się nie powtórzy, że będziemy budowali bezpieczne, silne państwo - powiedział prezydent Andrzej Duda.

Jestem zdumiony, że Donald Tusk nie przyjął zaproszenia na warszawskie obchody 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej - powiedział w "Rozmowie Piaseckiego" wiceszef prezydenckiej kancelarii Paweł Mucha. Informację Tuska, że zaproszenie dotarło do niego dopiero w czwartek 29 sierpnia, Mucha skomentował słowami: - Wiedział, że jest 1 września, wiedział, że takie zaproszenie otrzyma. Zawsze takie zaproszenie trafiało.

Najważniejsze słowa padły z ust prezydenta Niemiec - ocenił w poniedziałkowych "Faktach po Faktach" Paweł Kowal, kandydat Koalicji Obywatelskiej w wyborach do Sejmu. Odniósł się do niedzielnych obchodów 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej, podczas których głos zabrał między innymi Frank-Walter Steinmeier. - Chciałbym, żeby polska polityka była prowadzona z taką konsekwencją i mądrością. Niestety, tak nie jest - ocenił były europoseł SLD Janusz Zemke.

Pamięć o zgładzonych w KL Stutthof jest naszą powinnością wobec ofiar, ale i obowiązkiem wobec współczesnych pokoleń - napisał prezydent Andrzej Duda w 80. rocznicę pierwszego transportu więźniów do obozu koncentracyjnego Stutthof (Pomorskie). Uroczystości na terenie dawnego niemieckiego obozu odbyły się w poniedziałek. - Spędziłam w obozie kilka bardzo trudnych miesięcy, upokarzających, niszczących w człowieku ducha i ciało - mówiła jedna z byłych więźniarek Helena Majkowska, powstaniec warszawski.

Kwestia obecności amerykańskich żołnierzy w Polsce to jedna z wielu kwestii, jakie pojawiły się w czasie wspólnej konferencji prezydenta Andrzeja Dudy i wiceprezydenta Mike'a Pence'a. - Liczę na to, że jeszcze w tym roku uda nam się podpisać finalne umowy, jeśli chodzi o rozszerzenie tej amerykańskiej obecności i że podejmiemy ostateczne decyzje co do tego, jakie będą lokalizacje - podkreślał prezydent Duda.

Rosja nie ukrywa ani jednego faktu, broniąc swojej wizji historii II wojny światowej - powiedział w poniedziałek szef rosyjskiej dyplomacji Siergiej Ławrow. Jak dodał, dochodzi obecnie do próby pomniejszania zasług Rosji w zwycięstwie nad nazistami. - Fakty są po naszej stronie - oświadczył minister.

Wiceprezydent Mike Pence i jego żona Karen zakończyli wizytę w Polsce. Jej ostatnim punktem było podpisanie deklaracji z premierem Mateuszem Morawieckim w sprawie technologii 5G. Wcześniej Pence spotkał się z prezydentem Andrzejem Dudą.

Odegrane w Polsce przedwyborcze show nie miało żadnego związku z prawdą historyczną o tym, że to Związek Radziecki wyzwolił Europę od nazizmu - skomentowała w poniedziałek "Rossijskaja Gazieta" obchody 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej. W mediach w Moskwie rozbrzmiewa też krytyka pod adresem Warszawy z powodu niezaproszenia rosyjskiej delegacji na uroczystości. Padły również zarzuty o "antyrosyjskość" polskich władz.

Jarosław Kaczyński wziął udział w niedzielnych uroczystościach 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Prezes Prawa i Sprawiedliwości w czasie uroczystości miał jednak problem z obsłużeniem słuchawkowego zestawu do tłumaczeń. Pomocą służyła mu siedząca obok Julia Przyłębska, prezes Trybunału Konstytucyjnego. Zaangażowali się też wicepremier Piotr Gliński i szef gabinetu prezydenta Krzysztof Szczerski.

Obchody 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej w Warszawie, Wieluniu i na Westerplatte opisują media za oceanem. Amerykański dziennik "The Washington Post" i tygodnik "Time" posiłkują się depeszą agencji Associated Press, która wskazuje na pełną pokory postawę prezydenta Niemiec Franka-Waltera Steinmeiera przepraszającego za "niemieckie", a nie nazistowskie zbrodnie. Korespondenci stacji CNN w podsumowaniu niedzielnych obchodów zwracają uwagę na słowa prezydenta Andrzeja Dudy o wciąż niezabliźnionych ranach, jakie Polska odczuwa po wojnie i premiera Mateusza Morawieckiego o "zadośćuczynieniu", jakie Polska powinna się domagać od Niemiec. "New York Times" stwierdza, że polski prezydent "beształ" część europejskich przywódców za postawę wobec stanowiącej zagrożenie Rosji.

"W świetle historii to cud i dar, że stosunki niemiecko-polskie, mimo wszelkich krótkoterminowych nieporozumień, są tak dobre i stabilne" - pisze dzień po uroczystościach 1 września w Warszawie "Frankfurter Allgemeine Zeitung". Niemiecka prasa opisuje rocznicę wybuchu II wojny światowej, zwracając uwagę na trudne zadanie, jakie miał do wypełnienia w Polsce prezydent Frank-Walter Steinmeier. - "Dobrze, że prezydent Steinmeier ponownie poprosił o wybaczenie" - ocenia "Sueddeutsche Zeitung".

Kolumna, którą wiceprezydent Stanów Zjednoczonych Mike Pence porusza się po Warszawie, w znacznym stopniu przypomina tę, którą na co dzień porusza się prezydent Donald Trump. Kolumna Pence'a składa się z co najmniej kilku pojazdów - wśród nich są między innymi auta z uzbrojonymi agentami Secret Service, półciężarówka do wykrywania broni masowego rażenia i pojazd z systemami do tak zwanej walki elektronicznej.

Relacje z Niemcami trzeba opierać na fundamencie, jakim jest pojednanie i przebaczenie, ale elementem tego pojednania jest kwestia realizacji roszczeń - stwierdził w "Rozmowie Piaseckiego" w TVN24 europoseł PiS Ryszard Czarnecki. Odnosząc się do słów prezydenta Niemiec, który w niedzielę prosił o przebaczenie, Czarnecki powiedział, że "słowami nie da się zamknąć pewnego okresu".

W Teatrze Wielkim w Warszawie odbył się koncert upamiętniający 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej. Artyści wykonali "Polskie Requiem" Krzysztofa Pendereckiego. W koncercie uczestniczyli prezydent Andrzej Duda z małżonką i zagraniczni goście, którzy przybyli na rocznicowe obchody.

Dzisiejszy dzień przypomina mi o tym, jak muszę być wdzięczny, żyjąc na kontynencie pokoju - napisał na Twitterze szef Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker. Przyszła szefowa tej instytucji Ursula von der Leyen zwróciła natomiast uwagę, że należy wyciągnąć wnioski z II wojny światowej.