Meteor, meteoryt i meteoroid - czym są? Jak rozpoznać znaleziony meteoryt?

Źródło:
tvn24.pl, ptmet.org.pl
Spadający meteoryt/kometa zarejestrowany w Pęcicach (pow
Spadający meteoryt/kometa zarejestrowany w Pęcicach (powKontakt24
wideo 2/21
Spadający meteoryt/kometa zarejestrowany w Pęcicach (powKontakt24

Widok "spadającej gwiazdy" ma przynosić szczęście i spełniać życzenia. I rzeczywiście może być szczęściem dla kolekcjonerów meteorytów. Czym są meteoryty i skąd się biorą? Jak rozpoznać, czy skała znaleziona podczas spaceru może być meteorytem?

● Meteoryt to pozostałość ciała niebieskiego, które nie spłonęło w atmosferze i spadło na Ziemię. ● Meteoryty mogą mieć różny wygląd, rozmiar i skład chemiczny. ● Meteoryt można rozpoznać m.in. po ciemnej skorupie, płytkich wgłębieniach oraz byciu przyciąganym przez magnes. ● W czasie jednego deszczu meteorytów może spaść na Ziemię nawet kilka tysięcy obiektów.

Wokół Słońca krążą nie tylko planety i ich księżyce. Krążą również niezliczone okruchy skalne nazywane meteoroidami o średnicy od 0,1 milimetra do 10 metrów. Ich pochodzenie może być bardzo różne, są to na przykład pozostałości po zderzeniach większych ciał niebieskich.

W przestrzeni kosmicznej krążą również większe obiekty nazywane planetoidami (asteroidami) i kometami, a także mniejsze nazywane pyłem międzyplanetarnym.

Meteor

Meteoroidów nie należy mylić z meteorami i meteorytami. Meteor jest zjawiskiem, które powstaje, gdy meteoroid wpada w atmosferę ziemską. To właśnie wtedy widać na niebie coś, co potocznie nazywa się "spadającą gwiazdą", czyli bardzo jasny, szybko zniżający się punkt, często pozostawiający za sobą krótkotrwałą smugę. Punktem tym jest meteoroid, który podczas wchodzenia w atmosferę rozgrzewa się do bardzo wysokich temperatur i spala emitując przy tym silne światło.

Jeżeli takich jasnych punktów jest dużo to mówi się o zjawisku nazywanym deszczem meteorów (rojem meteorów). Są to na przykład Perseidy, które pięknie prezentują się na letnim nocnym niebie i co roku przyciągają amatorów astronomii.

Meteor może być też bolidem. Mówimy o nim wtedy, gdy meteor jest jaśniejszy niż widziana z Ziemi planeta Wenus. Pojawienie się bolidu na niebie wywołuje zwykle duże poruszenie, ponieważ są to obiekty, które przemieszczają się z dużą prędkością i często towarzyszy im potężny huk. Taki bolid widziany był nad Polską m.in. w styczniu 2020 roku.

Meteoryt

Najczęściej podczas wchodzenia w ziemską atmosferę meteoroid spala się w całości i nie pozostaje po nim żaden ślad. Jeżeli jednak nie spali się on w całości i jego pozostałości dolecą do powierzchni Ziemi, nazywane są one już meteorytami.

Inaczej mówiąc meteorytem jest pozostałość ciała niebieskiego, które spadło na Ziemię w postaci skały. W praktyce takie meteoryty mogą być pozostałością nie tylko meteoroidów, ale też większych ciał niebieskich, np. planetoid.

Meteoryty i meteoryZiemienowicz Adam/PAP

Ponieważ meteoryty mogą pochodzić od różnych ciał niebieskich obiekty te różnią się między sobą. Przede wszystkim wyróżnia się trzy rodzaje meteorytów ze względu na ich skład:

● meteoryty kamienne, ● meteoryty żelazne, ● meteoryty żelazno-kamienne.

Dodatkowo meteoryty kamienne dzieli się np. na chondryty, achondryty i achondryty prymitywne - określenia te odnoszą się do procesów, które zaszły w ich budowie wewnętrznej.

Ponadto wiele meteorytów ma swoje nazwy zwyczajowe. Najczęściej meteoryty nazywane są od nazwy miejsca, w którym spadły lub zostały znalezione. Może to być nazwa miejscowości, regionu, ale też rzeki, góry czy jeziora. Jeżeli znaleziony meteoryt pochodzi z deszczu meteorytów, wtedy wszystkie meteoryty z tego deszczu otrzymują jedną, wspólną nazwę.

Jak rozpoznać meteoryt?

Rozpoznawanie meteorytów nie zawsze jest proste. Różny bywa nie tylko ich skład chemiczny, ale też rozmiar i waga. Meteorytem może być kilkugramowe ziarenko, ale też wielotonowy głaz.

Jak można rozpoznać meteoryt? Pomagają w tym niektóre znaki szczególne. Meteoryty zwykle są cięższe niż ziemskie skały i mogą mieć na powierzchni cienką, ciemną skorupę. Zwykle będzie ona matowa, ale może zdarzyć się też błyszcząca. Znakiem szczególnym meteorytów bywają powierzchniowe, płytkie wgłębienia (nazywane regmagliptami). Meteoryty zwykle są także przyciągane przez magnes.

Nie zawsze jednak możliwe jest samodzielne rozpoznanie meteorytu. Szczególnie trudne będzie to w przypadku obiektów, które spadły na Ziemię dawno temu. Wtedy ich skorupa staje się rdzawa i dopiero zbadanie wewnętrznej struktury może potwierdzić, czy rzeczywiście mamy do czynienia z meteorytem.

Mając skałę, którą podejrzewa się o bycie meteorytem, można poprosić o pomoc specjalistów. W Polsce nieodpłatną pomoc w identyfikacji znalezionych obiektów podejrzewanych o kosmiczne pochodzenie oferuje między innymi Polskie Towarzystwo Meteorytowe. Wystarczy dostarczyć drogą mailową dokładną dokumentację fotograficzną swojego znaleziska.

Warto wiedzieć, że w zależności od rodzaju obiektu wartość rynkowa meteorytu potrafi sięgać nawet kilku tysięcy złotych za jeden gram.

Meteoryty w Polsce

Odnalezione meteoryty, zwłaszcza te większe, często stają się lokalnymi atrakcjami. Ciekawym przykładem jest meteoryt żelazny o nazwie Morasko. Powstał on w wyniku deszczu meteorów, który spadł na terytorium dzisiejszej Polski kilka tysięcy lat temu. Spadający obiekt rozpadł się w powietrzu i znaleziono dotąd setki, a może nawet tysiące jego fragmentów - największy z nich waży ponad 270 kilogramów.

Kratery, które powstały w wyniku uderzenia fragmentów meteorytu, są obecnie objęte rezerwatem. Rezerwat "Meteoryt Morasko" znajduje się na północ od Poznania, na miejscu powstała też ścieżka dydaktyczna z tablicami edukacyjnymi.

Minerały odkryto w meteorycie MoraskoTVN 24 Poznań

Do historii przeszedł również deszcz meteorów, który spadł w Polsce 30 stycznia 1868 roku. Nad Warszawą przeleciał wówczas bolid, który następnie rozpadł się w powietrzu. Nad Pułtuskiem słyszany był ogromny huk, a następnie coś opisywanego jako seria wystrzałów. W okolicy Pułtuska spadło wówczas z nieba nawet kilka tysięcy meteorytów, niektóre z nich uszkodziły budynki mieszkalne.

Znany jest również meteoryt, który z bezchmurnego nieba spadł w 1994 roku we wsi Baszkówka na południe od Warszawy. Obiekt znaleziony został na głębokości około 25 centymetrów i zaraz po wyjęciu był jeszcze lekko ciepły.

Meteoryty na świecie

Największym znanym meteorytem, który zachował się w całości, jest meteoryt Hoba w Namibii. Jego masa szacowana jest na ponad 60 ton. Ma on wyjątkowy, płaski kształt i spadł na Ziemię prawdopodobnie około 80 tysięcy lat temu. Znaleziska dokonał przez przypadek miejscowy rolnik, który orząc ziemię trafił na znajdującą się tuż pod powierzchnią przeszkodę.

Być może najbardziej obecnie znanym meteorytem jest natomiast meteoryt Czelabińsk. Był on mierzącą 18 metrów średnicy planetoidą o masie ponad 9 tysięcy ton, która weszła w atmosferę ziemską 15 lutego 2013 roku. Następnie obiekt ten rozpadł się w powietrzu, a jego fragmenty spadły w Rosji w obwodzie czelabińskim co zarejestrowano na wielu nagraniach i zdjęciach. Największy ze znalezionych do dziś meteorytów czelabińskich waży ponad pół tony.

Meteoryt czelabiński wydobyty z jeziora Czerebakułmineco174.ru

Autorka/Autor:red.//mm

Źródło: tvn24.pl, ptmet.org.pl

Źródło zdjęcia głównego: Shutterstock

Pozostałe wiadomości

Burza z gradem przeszła w poniedziałek po południu nad Gnieznem. Na ulicach miasta zrobiło się biało od gradzin, a strażacy wyjeżdżali do akcji kilkaset razy. Padał też silny deszcz, który doprowadził do wielu podtopień i zalań. Skalę zjawiska widać na nagraniach i zdjęciach, które otrzymaliśmy także na Kontakt 24.

Nawałnica w Gnieźnie. Dywany gradu i zalania, które sparaliżowały miasto

Nawałnica w Gnieźnie. Dywany gradu i zalania, które sparaliżowały miasto

Aktualizacja:
Źródło:
PAP, TVN24, tvnmeteo.pl

Gdzie jest burza? W poniedziałek 20.05 w Polsce pojawiają się wyładowania atmosferyczne - nad krajem uformowały się trzy fronty atmosferyczne. Śledź aktualną sytuację pogodową na tvnmeteo.pl.

Gdzie jest burza? Porywy wiatru rozpędzają się do 70 km/h

Gdzie jest burza? Porywy wiatru rozpędzają się do 70 km/h

Aktualizacja:
Źródło:
tvnmeteo.pl

IMGW ostrzega przed groźną pogodą. W mocy są ostrzeżenia nawet trzeciego, najwyższego stopnia. W części regionów kraju burzom będą towarzyszyć ulewne opady deszczu o sumie do 80 litrów na metr kwadratowy. Gwałtowne zjawiska mają towarzyszyć nam do północy.

IMGW rozszerza zasięg czerwonych ostrzeżeń. Uwaga na ulewny deszcz

IMGW rozszerza zasięg czerwonych ostrzeżeń. Uwaga na ulewny deszcz

Aktualizacja:
Źródło:
IMGW

Alert RCB. W poniedziałek służby wysyłają kolejne SMS-owe ostrzeżenia przed gwałtowną pogodą. Eksperci ostrzegają przed burzami, ulewami i silnym wiatrem, które spodziewane są w Polsce. Lokalnie mogą wystąpić podtopienia.

Kolejne alerty RCB. Tu pogoda stanowi poważne zagrożenie

Kolejne alerty RCB. Tu pogoda stanowi poważne zagrożenie

Aktualizacja:
Źródło:
RCB, tvnmeteo.pl

Nad Polską przechodzą gwałtowne burze, którym towarzyszą intensywne opady. Po południu deszcz i grad spadł między innymi w Szczecinie. Na nagraniach widać zalane ulice i samochody stojące w wodzie. W ciągu około dwóch godzin w tym mieście i w powiecie polickim strażacy interweniowali około 50 razy. Chodziło głównie o wypompowanie wody z piwnic.

Zalane ulice i samochody stojące w wodzie. Szczecin po silnych opadach

Zalane ulice i samochody stojące w wodzie. Szczecin po silnych opadach

Źródło:
tvnmeteo.pl

Naukowiec z Brazylii prowadził badania nad jadowitymi wężami poprzez... wielokrotne nadeptywanie na nie. Celem było sprawdzenie, w jakich sytuacjach są najbardziej skłonne do ataku. Wężom nic się nie stało - w przeciwieństwie do samego badacza.

Nadepnął na grzechotniki ponad 40 tysięcy razy

Nadepnął na grzechotniki ponad 40 tysięcy razy

Źródło:
Science, dw.com, ADW

Nie żyje 23-letni wspinacz, poszukiwany przez kilka dni po tym, jak zaginął w Górach Skalistych w Stanach Zjednoczonych - poinformowały władze Parku Narodowego Gór Skalistych. W dniu, w którym wysłał ostatnią wiadomość, przez park przeszły silne burze. Wstępne dochodzenie wykazało, że mężczyzna "spadł z dużej wysokości".

Burza zaskoczyła go w górach, 23-latek "spadł z dużej wysokości"

Źródło:
CNN, tvn24.pl

Niedziela w wielu częściach kraju była burzowa. W okolicach miejscowości Grzędzice (województwo zachodniopomorskie) pojawiła się trąba powietrzna, na szczęście obyło się bez zniszczeń. Intensywne opady deszczu w Toruniu doprowadziły do podtopień.

Trąba powietrzna na Pomorzu Zachodnim

Trąba powietrzna na Pomorzu Zachodnim

Aktualizacja:
Źródło:
tvnmeteo.pl, PAP

Kulminacja fali powodziowej przetacza się przez zachodnie Niemcy. W powodziach zginęła co najmniej jedna osoba. Na rozwój sytuacji z niepokojem czekają mieszkańcy Saary i Nadrenii-Palatynatu, gdzie w kolejnych dniach spodziewane są dalsze ulewy.

Pierwsza ofiara śmiertelna powodzi w Niemczech. Ulewy mają powrócić

Pierwsza ofiara śmiertelna powodzi w Niemczech. Ulewy mają powrócić

Źródło:
tagesschau.de, RTL, SWR

Po weekendzie na termometrach zobaczymy prawie 30 stopni. Co jeszcze czeka nas w pogodzie? Sprawdź autorską długoterminową prognozę pogody na 16 dni, przygotowaną przez prezentera tvnmeteo.pl Tomasza Wasilewskiego.

Pogoda na 16 dni: gorący początek tygodnia. Co dalej?

Pogoda na 16 dni: gorący początek tygodnia. Co dalej?

Źródło:
tvnmeteo.pl

Tornada, burze pyłowe i podmuchy wiatru sięgające powyżej 130 kilometrów na godzinę - takie zjawiska pojawiły się w niedzielę nad stanem Kansas. Gwałtowna aura spowodowała poważne przerwy w dostawie prądu.

Chmura pyłu zasłoniła niebo, uderzył huraganowy wiatr

Chmura pyłu zasłoniła niebo, uderzył huraganowy wiatr

Źródło:
Reuters, KWCH

Nad Polskę zaczęły napływać masy łagodnego powietrza polarnego. Za jego sprawą początek tygodnia przyniesie nam niemal letnią aurę - termometry pokażą ponad 25 stopni Celsjusza, ale niebo spowiją groźne, burzowe chmury. O tym, jak długo pozostanie z nami gwałtowna pogoda, opowiadał na antenie TVN24 prezenter tvnmeteo.pl Tomasz Wasilewski.

Aura jak na przełomie wiosny i lata. To niezbyt dobra wiadomość

Aura jak na przełomie wiosny i lata. To niezbyt dobra wiadomość

Źródło:
tvnmeteo.pl

Śliniki luzytańskie mogą stanowić zagrożenie dla populacji wilków. Chociaż te inwazyjne ślimaki wyglądają niegroźnie, są wektorami wielu groźnych patogenów. Nie przepadają za nimi również rolnicy.

Ten ślimak skolonizował Polskę. "Choć trudno w to uwierzyć, może być zagrożeniem dla wilka!"

Ten ślimak skolonizował Polskę. "Choć trudno w to uwierzyć, może być zagrożeniem dla wilka!"

Źródło:
Karkonoski Park Narodowy, GDOŚ, WCVM

Mikroplastik został znaleziony w ludzkich i psich jądrach. Badanie amerykańskich naukowców wskazało, że w tkankach męskiego układu rozrodczego mogą gromadzić się spore ilości tworzyw sztucznych. Ich obecność może powodować problemy z płodnością.

Składnik toreb i butelek przenika do jąder

Składnik toreb i butelek przenika do jąder

Źródło:
PAP, UNM

Bolid przemknął w niedzielną noc po niebie nad Portugalią. Jego spaleniu w atmosferze towarzyszył efektowny rozbłysk, który na kilka chwil zabarwił niebo na niebiesko. Fragmenty kosmicznej skały prawdopodobnie spadły na ląd.

Błękitna kula ognia zmieniła noc w dzień

Błękitna kula ognia zmieniła noc w dzień

Źródło:
Publico

Pogoda zachęca do leśnych wycieczek, jednak w ten weekend lepiej zrezygnować z takiego sposobu spędzania czasu. Służby ostrzegają, że ściółka w lasach jest bardzo sucha i podatna na najmniejsze źródło ognia, które może wywołać pożar. Co zrobić, jeżeli zobaczymy, że w lesie wybuchł ogień?

Co robić, gdy zauważy się pożar lasu

Co robić, gdy zauważy się pożar lasu

Źródło:
TVN24, tvnmeteo.pl

Zmiany klimatu negatywnie oddziałują na ludzi z chorobami mózgu - twierdzą brytyjscy naukowcy na łamach pisma "Lancet Neurology". Z badań wynika, że szczególnie niebezpieczne są ekstrema związane z temperaturą powietrza i jej duże wahania.

Zbadali wpływ zmian klimatu na chorych. Ci pacjenci są szczególnie narażeni

Zbadali wpływ zmian klimatu na chorych. Ci pacjenci są szczególnie narażeni

Źródło:
PAP

Kleszcz afrykański, nazywany też wędrownym, pojawił się w Europie, a być może także w Polsce. Maciej Grzybek z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego wyjaśnił na antenie TVN24, że badanie obecności tego pajęczaka w naszym kraju jest ważne ze względu na przenoszone przez niego choroby. Jak opowiadał, każdy z nas może pomóc w poszukiwaniach.

Kleszcz afrykański. Ekspert o tym, jak poważne stanowi zagrożenie

Kleszcz afrykański. Ekspert o tym, jak poważne stanowi zagrożenie

Źródło:
TVN24, tvnmteo.pl

W zeszłym tygodniu Ziemia doświadczyła burzy geomagnetycznej, która zaowocowała zorzami polarnymi widocznymi nawet stosunkowo blisko równika. W rozmowie z tvnmeteo.pl Helena Ciechowska z Centrum Badań Kosmicznych PAN wyjaśniła, jak powstają "światła północy" i dlaczego od pewnego czasu są szczególnie efektowne.

"Wygląda na to, że zaczynamy maksimum cyklu słonecznego"

"Wygląda na to, że zaczynamy maksimum cyklu słonecznego"

Źródło:
livescience.com, tvnmeteo.pl, scientificamerican.com

Ogromna wirująca kolumna piasku przemknęła przed jednym z hoteli w Jakuszycach (województwo dolnośląskie). Na Kontakt 24 otrzymaliśmy nagranie z monitoringu, na którym ją widać. To tak zwany diabełek pyłowy.

"Małe tornado przed hotelem". Nagranie

"Małe tornado przed hotelem". Nagranie

Źródło:
Kontakt 24

W wodach Odry zaobserwowano wzrost złotej algi - poinformował w piątek Zespół Zarządzania Kryzysowego Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Jak czytamy komunikacie, "przypisano pierwszy stopień zagrożenia dla punktu powyżej Wrocławia w Łanach".

Złota alga w Odrze. Ogłoszono pierwszy stopień zagrożenia

Złota alga w Odrze. Ogłoszono pierwszy stopień zagrożenia

Źródło:
PAP

Pampasowiec grzywiasty wrócił na wolność w Argentynie. Zwierzę zostało znalezione w jednym z argentyńskich miast w grudniu ubiegłego roku, gdzie błąkało się po ulicach. Przyrodnicy wyjaśnili, że ze względu na zmiany klimatyczne i niszczenie siedlisk zwierzęta te są zmuszone do poszukiwania nowych terytoriów.

W mieście znaleziono "lisa na szczudłach". Teraz wrócił na wolność

W mieście znaleziono "lisa na szczudłach". Teraz wrócił na wolność

Źródło:
Reuters, ADW

W nocy z czwartku na piątek z kosmodromu w Plesiecku wystartowała rakieta Sojuz 2. Z naszego kraju nie było widać momenty startu i towarzyszącej mu charakterystycznej chmury gazów wylotowych, ale wielu osobom udało się zaobserwować deorbitację jednego z członów rakiety.

Tak wyglądał start Sojuza. "Niezła przygoda i cenna lekcja dla nas wszystkich"

Tak wyglądał start Sojuza. "Niezła przygoda i cenna lekcja dla nas wszystkich"

Aktualizacja:
Źródło:
tvnmeteo.pl, "Z głową w gwiazdach", Kontakt 24

Trwa walka z ogniem szalejącym w kanadyjskiej prowincji Alberta. Chociaż w nocy z czwartku na piątek spadł deszcz, który ograniczył rozprzestrzenianie się płomieni, zagrożenie pożarowe wciąż jest wysokie. Strażacy przewidują, że ogień może płonąć przez wiele tygodni, a nawet miesięcy.

"Ten pożar będzie trwał tygodnie, a nawet miesiące"

"Ten pożar będzie trwał tygodnie, a nawet miesiące"

Źródło:
Reuters, CBC, Fort McMurray Today

Archeolodzy w niemieckiej Bawarii odkopali szkielet mężczyzny liczący sobie 6800 lat. Przedmioty znalezione w grobie sugerują, że mógł on być ważnym członkiem swojej społeczności.

W Niemczech znaleziono szkielet sprzed 6800 lat

W Niemczech znaleziono szkielet sprzed 6800 lat

Źródło:
Reuters, spiegel.de