Badanie opublikowane na łamach "Royal Society Open Science" analizowało znalezione na Kujawach szczątki 84 osób pochodzące z okresu między około 4100 a 1230 rokiem przed naszą erą. Obejmował on wiele kluczowych etapów prehistorii Europy Środkowej, w tym przybycie grup pochodzenia stepowego ze wschodu oraz pierwsze powszechne wykorzystanie prosa w regionie.
Dieta jako element kultury
Odnalezienie śladów archeologicznych tych wczesnych społeczności bywa wyzwaniem. Budowały one nietrwałe domy, ich groby zawierały mało osobistych przedmiotów, a gleby nie sprzyjały zachowaniu materii organicznej. Naukowcy wykorzystali badania archeologiczne i antropologiczne z datowaniem radiowęglowym, analizą starożytnego DNA oraz pomiarami izotopów węgla i azotu. Dzięki temu zyskali wgląd w dietę i życie codzienne dawnych mieszkańców Kujaw.
Badaczy zaciekawiła dieta społeczności należących do kultury ceramiki sznurowej. Przybyły one do północno-środkowej Polski pod koniec neolitu, około 2800 r. p.n.e. Najwcześniejsi ich przedstawiciele hodowali zwierzęta w lasach lub wilgotnych dolinach rzecznych, z dala od żyznych gleb od dawna uprawianych przez lokalnych rolników. Znalazło to odzwierciedlenie w diecie. Zmiany zaczęły być widoczne dopiero po kilku stuleciach - wtedy przyzwyczajenia żywieniowe ludzi z kultury ceramiki sznurowej zaczęły przypominać dietę ich rolniczych sąsiadów.
Drugie ważne odkrycie dotyczy prosa zwyczajnego (Panicum miliaceum). Uprawa tego zboża sięga tysięcy lat wstecz, a przez pewien czas było podstawą diety prehistorycznych mieszkańców Starego Kontynentu. Analiza składu izotopowego kolagenu z ludzkich kości pokazała, że sytuacja w dzisiejszej Polsce wyglądała inaczej. Jak wynika z badań, około roku 1200 p.n.e., gdy proso było już popularne w Europie, niektóre kujawskie społeczności spożywały go niewiele lub wcale. Istniały jednak grupy, które chętnie włączyły popularne zboże do swojego menu.
Nie tylko żywność
Badacze zauważyli także, że grupy o różnych zwyczajach żywieniowych chowały swoich zmarłych w różny sposób. Niektóre społeczności przywróciły starszą tradycję grobów wspólnych, używanych przez pokolenia, podczas gdy inne praktykowały pochówki w wydłużonych dołach, gdzie para zmarłych była ułożona do siebie stopami. Różnice te sugerują, że wybory żywieniowe były związane z tożsamością poszczególnych grup.
Jak wynika z danych, na prehistorycznych Kujawach dochodziło do nierówności społecznych. Badając różnice w składzie izotopów azotu w kolagenie kostnym, naukowcy ocenili, które społeczności miały większy dostęp do białka zwierzęcego niż inne. Fakt, że niektóre grupy były uprzywilejowane, byłoby trudno stwierdzić na podstawie klasycznych przesłanek, na przykład badań wyposażenia grobów.
Odkrycie pokazuje, że odleglejsze społeczności europejskie nie tylko naśladowały centra kulturowe Europy Środkowej - mogły rozwijać się zgodnie z własnymi zasadami. Badanie tych dynamik pokazuje, jak kreatywni byli nasi przodkowie i jak skutecznie dostosowywali się do zmieniających się warunków środowiskowych i społecznych.
Autorka/Autor: Agnieszka Stradecka
Źródło: Uniwersytet Gdański
Źródło zdjęcia głównego: Adobe Stock