Wyróżnienie przyznawane jest przez "Annals of Improbable Research" - humorystyczne czasopismo naukowe, które od 1991 roku nagradza badania zaskakujące, zabawne, a jednocześnie skłaniające do refleksji. Tegoroczna ceremonia miała dodatkowo wyjątkowy charakter. W czwartek po raz pierwszy w historii odbyła się poza Stanami Zjednoczonymi - w Zurychu w Szwajcarii. Dotychczas miejscem uroczystości było Massachusetts Institute of Technology w Cambridge.
Polacy wśród nagrodzonych
W nagrodzonym zespole znaleźli się Ilona Croy z Uniwersytetu w Jenie oraz Thomas Hummel z Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie. Uniwersytet Wrocławski reprezentowali profesor Agnieszka Sorokowska i doktor Tomasz Frąckowiak z Instytutu Psychologii. Wrocławscy badacze od lat zajmują się badaniami nad ludzkim zapachem.
- Informację o nagrodzie dostałam mailem i … wydała mi się całkowicie niewiarygodna - opowiadała profesor Agnieszka Sorokowska. - Myślałam, że ktoś robi sobie żarty, w środowisku naukowym takie wybryki się zdarzają - śmiała się badaczka.
Obserwacje okazały się kluczowe do wyniku badań
Jedno z kluczowych badań przeprowadzonych przez zespół miało formę kwestionariusza. Wzięło w nim udział 255 matek i ojców, którzy oceniali przyjemność zapachu ciała swojego dziecka. Następnie dokonywali podobnej oceny zapachu swojego partnera lub partnerki. Takie zestawienie pozwoliło sprawdzić, jak rodzice postrzegają zapach własnych dzieci na tle zapachu najbliższej dorosłej osoby.
Wyniki okazały się interesujące. Zdecydowana większość rodziców uznała zapach niemowląt i małych dzieci za szczególnie przyjemny. Co więcej, oceniali go jako istotnie przyjemniejszy niż zapach partnera lub partnerki. Preferencja ta nie pozostawała jednak na tym samym poziomie przez całe dzieciństwo. Wraz z wiekiem dziecka wyraźnie się zmniejszała - niezależnie od tego, jak pozytywnie rodzice oceniali swoją relację z dzieckiem.
To właśnie te obserwacje stały się punktem wyjścia do kolejnych badań. W ramach projektu grantowego prowadzonego przez profesor Ilonę Croy naukowcy zebrali próbki zapachu ciała od ponad 300 dzieci w różnym wieku. Materiał ten wykorzystywano następnie w kolejnych eksperymentach. Zapachy przedstawiano zarówno rodzicom, jak i osobom, które nie miały dzieci. W części badań zespół korzystał także z analiz genetycznych oraz funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI).
Zapach niemowlęcia wpływa na mózg
Eksperymenty pozwoliły naukowcom przyjrzeć się temu, jak zapach dziecka wpływa na funkcjonowanie mózgu.
"Zapach ciała niemowlęcia aktywuje kluczowe obszary systemu nagrody w mózgu, co może sprzyjać zachowaniom opiekuńczym. Zmienia się to w okresie dojrzewania: rodzice mają większe trudności z rozpoznawaniem nastolatka po węchu, matki mogą nawet wykazywać awersję do zapachu ciała swoich synów, a ojcowie do córek. Po okresie dojrzewania rodzice ponownie przyzwyczajają się do zapachu ciała swoich dzieci i ponownie wykazują do niego preferencje" - opisali naukowcy.
Zdaniem profesor Agnieszki Sorokowskiej badania pokazują, że zapach człowieka może być nośnikiem ważnych informacji społecznych i biologicznych.
- Być może mówią nam też coś o miłości: biologicznie jesteśmy predysponowani do opieki nad naszymi dziećmi. Jednocześnie możemy nauczyć się kochać zapach bliskich nam osób na nowo, nawet jeśli zmieniają się oni w ciągu życia - dodała Sorokowska.