Atlantyk zbliża się do punktu krytycznego. Może to drastycznie zmienić nasz klimat

Źródło:
Science Advances, CNN, AFP, NOAA
Anomalie temperatury powietrza od początku roku 1960 do września 2023
Anomalie temperatury powietrza od początku roku 1960 do września 2023NASA/Peter Jacobs
wideo 2/10
Zmiany klimatu

Ocean Atlantycki znajduje się coraz bliżej punktu krytycznego. Jak wynika z badań holenderskich naukowców, system oceanicznych prądów morskich transportujących ciepło i składniki odżywcze może całkowicie się załamać. Wstrzymanie ruchu wody w oceanie będzie miało poważny wpływ na pogodę w wielu regionach świata. Według najgorszych scenariuszy w ciągu kilku dekad od zatrzymania cyrkulacji średnia roczna temperatura w północno-zachodniej Europie może spaść o około 5-15 stopni Celsjusza, z kolei w Ameryce Południowej temperatura może wzrosnąć i zaniknąć może pora deszczowa.

Postępujące zmiany klimatyczne mają coraz większy wpływ na życie w różnych zakątkach świata. Działalność człowieka nie oszczędziła także mórz i oceanów - w styczniu 2024 roku średnia globalna temperatura powierzchni morza w styczniu dla szerokości geograficznych poza obszarami polarnymi osiągnęła niemal rekordową wartość, a rekord ten może już wkrótce zostać pobity.

Jak wynika z badań opublikowanych na łamach czasopisma "Science Advances", zagrożone są nie tylko płytkie części oceanów, ale także całe systemy prądów morskich, w tym Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (ang. Atlantic Meridional Overturning Circulation, czyli AMOC).

Ocean AtlantyckiAnatoli Styf/Shutterstock

Czym jest AMOC?

Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna jest systemem prądów morskich na Oceanie Atlantyckim, które wpływają na panujące w jego wodach warunki - i nie tylko. Powierzchniowe prądy, takie jak Golfsztrom, transportują ciepłą, zasoloną wodę w kierunku biegunów. W polarnych regionach Ziemi woda zamarza. Proces ten powoduje wytrącanie się soli, której stężenie w wodzie stopniowo się zwiększa. Zimna, ciężka i silnie zasolona woda opada na dno, gdzie przechwytują ją prądy głębinowe i niosą z powrotem na południe.

Jak wyjaśniła amerykańska Krajowa Agencja Oceaniczno-Atmosferyczna (NOAA), ta cyrkulacja wody z północy na południe i z powrotem przynosi ciepło do różnych części globu, a także transportuje składniki odżywcze niezbędne do utrzymania życia w oceanie. To dzięki AMOC klimat na przybrzeżnych obszarach półkuli północnej jest stosunkowo łagodny.

W kierunku punktu krytycznego

Główne zagrożenie dla stabilności AMOC stanowi topnienie pokrywy lodowej Arktyki. Do oceanu dostaje się wtedy mnóstwo słodkiej wody, zmniejszając stężenie przyniesionej z południa soli i spowalniając proces opadania. Analiza rdzeni lodowych i osadów dennych wskazała, że ponad 12 tysięcy lat temu cyrkulacja zanikła w wyniku szybkiego topnienia lodowców, a teraz naukowcy obawiają się, że ponownie może do tego dojść - jak pokazały badania, system działa najsłabiej od ponad tysiąclecia.

Badacze z Uniwersytetu w Utrechcie opracowali model symulujący stopniowy wzrost ilości wody słodkiej dostającej się do AMOC. Woda ta pochodziła nie tylko z topniejącej pokrywy lodowej, ale także opadów deszczu i spływów powierzchniowych. Gdy naukowcy zwiększali w symulacji ilość słodkiej wody, zaobserwowali, że AMOC stopniowo słabł, a w pewnym momencie całkowicie się załamał.

- Zmierzamy w kierunku punktu krytycznego związanego ze zmianami klimatu - przekazał główny autor artykułu Rene van Westen. - Jesteśmy coraz bliżej, ale jeszcze nie wiemy, jak blisko.

Na podstawie danych naukowcom udało się opracować sygnał wczesnego ostrzegania o zapadaniu się systemu, związany z obserwacją transportu słodkiej wody przez AMOC na południowych krańcach Atlantyku.

Szybkie zmiany klimatyczne

Jaki wpływ na klimat może mieć załamanie się AMOC? Według naukowców, silne zmiany odczują mieszkańcy północno-zachodniej Europy - Norwegii, Wysp Brytyjskich czy Islandii. Według najgorszych scenariuszy w ciągu kilku dekad od zatrzymania cyrkulacji średnia roczna temperatura może tam spaść o około 5-15 stopni Celsjusza, a zasięg pokrywy lodowej Arktyki zacznie rozciągać się coraz dalej na południe. W mniejszym stopniu zmiany dotknęłyby także Europy Środkowej.

- Żadne realistyczne środki adaptacyjne nie poradzą sobie z tak szybkimi zmianami temperatury - przekazali autorzy badania.

Z drugiej strony, w wyniku zaniknięcia AMOC w Ameryce Południowej może dojść do ocieplenia oraz zmian w reżimie opadowym - pora deszczowa stałaby się porą suchą. Miałoby to ogromny wpływ na funkcjonowanie amazońskiego lasu deszczowego. Załamanie cyrkulacji może również spowodować wzrost poziomu mórz o około 1 metr.

Jak wyjaśnili naukowcy, wyniki nie dają odpowiedzi na pytanie, kiedy dojdzie do załamania AMOC, a jedynie pokazują, że jesteśmy na drodze do niego. Van Westen podkreślił, że potrzebne są dalsze badania, w tym modele biorące pod uwagę także postępujące zanieczyszczenie środowiska, którego nie uwzględniono w tej analizie - czynniki te mogą przyspieszyć procesy zapadania się cyrkulacji.

Autorka/Autor:as / prpb

Źródło: Science Advances, CNN, AFP, NOAA

Źródło zdjęcia głównego: Anatoli Styf/Shutterstock

Pozostałe wiadomości

W marcu czasami będzie chłodniej niż w lutym. Jakiej temperatury możemy się spodziewać w najbliższych dniach? Czy ciepło powróci? Sprawdź długoterminową prognozę pogody na 16 dni.

Pogoda na 16 dni: na północy rodzi się mroźny wyż

Pogoda na 16 dni: na północy rodzi się mroźny wyż

Źródło:
tvnmeteo.pl

Pogoda na dziś. Poniedziałek 04.03 zapowiada się pochmurno, miejscami deszczowo. W części kraju wystąpią warunki sprzyjające powstawaniu burz. Na termometrach zobaczymy od 4 do 16 stopni Celsjusza.

Pogoda na dziś - poniedziałek 04.03. Niebo spowiją chmury, miejscami burzowe

Pogoda na dziś - poniedziałek 04.03. Niebo spowiją chmury, miejscami burzowe

Źródło:
tvnmeteo.pl

Biegacze opanowały stan Utah. Po zimowej burzy, której towarzyszyły silne podmuchy wiatru, ulice dwóch miast wypełniły się roślinami jak z westernu, a miejscami uformowały się trzymetrowe góry charakterystycznych, kulistych kwiatostanów. W usuwaniu roślin pomóc musiały lokalne władze.

"Armagedon biegaczy" na ulicach

"Armagedon biegaczy" na ulicach

Źródło:
Reuters, The Guardian, KMYU

Wulkan La Cumbre wybuchł na Wyspach Galapagos w Ekwadorze. W nocy z soboty na niedzielę zaczął on wyrzucać z siebie strumienie żarzącej się lawy. Jak przekazały władze, to największa erupcja z tego stożka, jaką udało się do tej pory zarejestrować.

Lawa spływała strumieniami do oceanu. Pierwsza tak duża erupcja

Lawa spływała strumieniami do oceanu. Pierwsza tak duża erupcja

Źródło:
Reuters

Zorza polarna była widoczna zeszłej nocy nad Polską. Szczególnie dobre warunki do obserwacji zjawiska wystąpiły w północnej części kraju. Zdjęcia i nagrania zorzy otrzymaliśmy na Kontakt 24.

Na polskim niebie pojawiła się barwna łuna

Na polskim niebie pojawiła się barwna łuna

Aktualizacja:
Źródło:
Kontakt 24, Z głową w gwiazdach, tvnmeteo.pl

W tym tygodniu możemy spodziewać się alertów IMGW. Synoptycy prognozują, że główne zagrożenie stanowić mogą przymrozki. Miejscami może również wystąpić oblodzenie jezdni i chodników.

Drogi skute lodem i niska temperatura. Tu mogą zostać wydane alerty IMGW

Drogi skute lodem i niska temperatura. Tu mogą zostać wydane alerty IMGW

Źródło:
IMGW, tvnmeteo.pl

Po okresie spokojnej i łagodnej aury czeka nas chwilowy powrót gwałtownych zjawisk. System niżów zalegających nad Europą sprowadzi do naszego kraju opady deszczu, lokalnie deszczu ze śniegiem. Miejscami spodziewane są nawet burze. Kolejne dni zapowiadają się dużo chłodniej niż ostatnio.

Pogoda na 5 dni. Idzie ochłodzenie. Powrócą zimowe opady

Pogoda na 5 dni. Idzie ochłodzenie. Powrócą zimowe opady

Źródło:
tvnmeteo.pl

Zima zawitała do Kalifornii - i to bezpośrednio pod drzwi. Pracownicy ośrodka narciarskiego w górach Sierra Nevada przekonali się o tym na własnej skórze, gdy rano otworzyli drzwi i zobaczyli warstwę śniegu sięgającą niemal górnej framugi. W ciągu doby spadło tam niemal 90 centymetrów śniegu.

Taki widok zastali po otwarciu drzwi

Taki widok zastali po otwarciu drzwi

Źródło:
CNN, Sugar Bowl Resort

Rekordowo ciepły luty nie jest zwykłą anomalią, ale skutkiem zmian klimatycznych zachodzących na całym świecie. Profesor Bogdan Chojnicki z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu tłumaczył, że w walce z globalnym ociepleniem coraz trudniej będzie nam liczyć na oceany - ta naturalna "chłodnica" naszej planety sama staje się coraz cieplejsza. Naukowiec ostrzegł, że skutki zmian klimatycznych odczujemy wszyscy.

Ciepły luty nie był wyjątkiem, ale nową regułą. "Nie cieszyłbym się z tych zmian"

Ciepły luty nie był wyjątkiem, ale nową regułą. "Nie cieszyłbym się z tych zmian"

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl

Lawiny porwały turystów na północy Japonii. Jak przekazali funkcjonariusze policji, w niedzielę doszło do dwóch niepowiązanych ze sobą wypadków. Zginęły dwie osoby.

Dwie lawiny, dwie ofiary śmiertelne

Dwie lawiny, dwie ofiary śmiertelne

Źródło:
PAP, NHK, The Japan News

Strażacy walczą z "potwornym" pożarem, który od prawie tygodnia szaleje w Teksasie. W wyniku żywiołu życie straciły co najmniej dwie osoby. Ogień pochłonął obszar liczący ponad 400 tysięcy hektarów, co czyni go największym pożarem odnotowanym w tym stanie.

Pożary w Teksasie. Ogień strawił ponad 400 tysięcy hektarów ziem

Pożary w Teksasie. Ogień strawił ponad 400 tysięcy hektarów ziem

Źródło:
Reuters, CNN

Wulkan Popocatepetl jest drugą najwyższą górą Meksyku. W sobotę znów dał o sobie znać i wyrzucił w powietrze chmurę dymu i popiołu. Wzbiła się ona na wysokość kilku kilometrów.

Popocatepetl znowu niepokoi

Popocatepetl znowu niepokoi

Źródło:
ENEX, volcanodiscovery.com, gob.mx

Zambia i sąsiednie Zimbabwe zmagają się z niespotykaną od dekad suszą. Wodospady Wiktorii, uznawane za jeden z siedmiu naturalnych cudów świata, po wielu tygodniach suszy, zamiast kaskad wody pokazują turystom skalne ściany. Prezydent Zambii ogłosił stan wyjątkowy.

Jeden z naturalnych cudów świata wysycha. Ogłoszono stan wyjątkowy

Jeden z naturalnych cudów świata wysycha. Ogłoszono stan wyjątkowy

Źródło:
PAP, Reuters, AP

Za nami miesiąc, który zapisał się w historii meteorologii. Choć w kalendarzu był luty, to pogodowo przenieśliśmy się do kwietnia. Zwłaszcza w ostatnich dniach, kiedy termometry pokazywały blisko 20 stopni Celsjusza.

Oto wykres, który powinien nas niepokoić

Oto wykres, który powinien nas niepokoić

Źródło:
IMGW, tvnmeteo.pl

Śnieżyce nawiedziły Kalifornię. Gwałtowna aura spowodowała, że tysiące domów zostało pozbawionych prądu. Miejscami pokrywa śnieżna może przekraczać trzy metry.

Tysiące domów bez prądu. Śnieżyce w USA

Tysiące domów bez prądu. Śnieżyce w USA

Źródło:
Reuters, The Guardian

Wiosna w Tatry przyszła wyjątkowo wcześnie. Po rekordowo ciepłym lutym śniegu w dolinach w większości miejsc już próżno szukać. Ten leży w wyższych partiach gór, gdzie obowiązuje drugi stopień zagrożenia lawinowego.

Śnieg w lutym leżał w Zakopanem zaledwie kilka dni

Śnieg w lutym leżał w Zakopanem zaledwie kilka dni

Źródło:
TVN24, tvnmeteo.pl, PAP

Brazylijski stan Acre zmaga się z powodziami. W mieście Brasielia sytuacja nigdy nie była tak trudna. Setki mieszkańców zostało bez dachu nad głową, a tysiące przesiedlono. Skutki żywiołu można zobaczyć na nagraniach z drona.

"Wszystko zostało zalane. Niczego nie udało się uratować

"Wszystko zostało zalane. Niczego nie udało się uratować

Źródło:
Reuters

Do Polski zbliża się ochłodzenie. Zima nie wraca, ale jak podkreślił rzecznik prasowy Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej Grzegorz Walijewski, zapanuje "wczesna wiosna". Po niespotykanie ciepłym lutym pogoda zacznie pasować do kalendarza. Synoptyk przekazał również, jakiej aury możemy spodziewać się w czasie Wielkanocy i na początku kwietnia.

Jaki będzie marzec i co z pogodą w Wielkanoc? IMGW prognozuje

Jaki będzie marzec i co z pogodą w Wielkanoc? IMGW prognozuje

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl

Śnieg pokrył w sobotę rano niektóre obszary zachodniej Anglii. Warunki do podróżowania były trudne. Na Kontakt 24 otrzymaliśmy nagranie zimowych opadów w Bristolu.

"Taka pogoda dziś przywitała nas w Bristolu"

"Taka pogoda dziś przywitała nas w Bristolu"

Źródło:
BBC, Kontakt 24, tvnmeteo.pl

Testy systemu ostrzegania przed tsunami przeprowadzono w piątek w Lizbonie przy Placu Handlowym. Specjaliści podkreślają, że stolica Portugalii jest w znacznym stopniu narażona na trzęsienie ziemi, które może doprowadzić do powstania groźnych fal.

Lizbona testuje system ostrzegania przed tsunami. "Duże ryzyko trzęsienia ziemi"

Lizbona testuje system ostrzegania przed tsunami. "Duże ryzyko trzęsienia ziemi"

Źródło:
PAP

Sycylia zmaga się z poważną suszą. Brak opadów zimą sprawił, że dostęp do słodkiej wody jest mocno ograniczony. Mieszkańcy muszą magazynować deszczówkę.

Po wodę chodzą do fontanny, wanny napełniają na zapas

Po wodę chodzą do fontanny, wanny napełniają na zapas

Źródło:
Reuters, tvnmeteo.pl

Tak ciepłego lutego w Polsce nie było od ponad 100 lat. Już na samym początku miesiąca zaczęły pojawiać się pierwsze oznaki wiosny. - Właściwie można powiedzieć, że nie tyle wiosna przychodzi wcześniej, co skraca się zima - skomentował rzecznik Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej Grzegorz Walijewski. - To już nie będzie to, co kiedyś, gdy temperatura ujemna utrzymywała się kilkanaście czy kilkadziesiąt dni. To już się zmieniło - powiedział.

Zima się skróciła. "To już nie będzie to, co kiedyś"

Zima się skróciła. "To już nie będzie to, co kiedyś"

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl

Studenci z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie mają w planach wysłanie w kosmos własnego satelity o nazwie HYPE. Trwa faza projektowania urządzenia, które na orbitę dotrzeć ma na jesieni tego roku. Sprzęt pozwoli na monitorowanie zmian klimatu, a młodzi inżynierowie chcą skupić się na problemie smogu.

Studenci budują satelitę, będzie miał swój selfie stick

Studenci budują satelitę, będzie miał swój selfie stick

Źródło:
TVN24 GO, "Kijek w kosmosie"

Internet jest pełen mitów dotyczących klimatu. Niektórzy powielają je, nie mając zupełnie świadomości. Inni zaś, także politycy, świadomie kłamią. W "Rozmowach o końcu świata" w TVN24 GO i w TVN24 co miesiąc będziemy obalać te największe manipulacje. W pierwszym odcinku tego minicyklu sprawdzamy, jak ludzkość wpływa na obecną zmianę klimatu.

Ludzkość nie ma żadnego wpływu na zmianę klimatu? Obalamy mity

Ludzkość nie ma żadnego wpływu na zmianę klimatu? Obalamy mity

Źródło:
TVN24 GO, "Rozmowy o końcu świata"

Bóbr, który zamieszkał nad Morskim Okiem, przetrwał zimę - przekazał leśniczy Tatrzańskiego Parku Narodowego Grzegorz Bryniarski. Obecność tych gryzoni w Tatrach jest obserwowana dopiero od trzech lat.

Wiemy, co słychać u bobra znad Morskiego Oka

Wiemy, co słychać u bobra znad Morskiego Oka

Źródło:
PAP

Odyseusz, pierwszy amerykański statek kosmiczny, który wylądował na Księżycu od pół wieku, stracił w czwartek zasilanie i przeszedł w stan uśpienia. W mroźną księżycową noc zakończył misję - poinformowała firma Intuitive Machines, projektant lądownika. Choć komunikacja z pojazdem i realizacja celów naukowych były utrudnione z powodu jego kłopotów z lądowaniem, to udało się uzyskać potrzebne dane, a NASA uznała misję za sukces.

"Dobranoc, Odie. Mamy nadzieję, że jeszcze coś od ciebie usłyszymy"

"Dobranoc, Odie. Mamy nadzieję, że jeszcze coś od ciebie usłyszymy"

Źródło:
PAP, Reuters, tvnmeteo.pl

Wiosna meteorologiczna się rozpoczęła. To oznacza, że już niedługo przywitamy także wiosnę kalendarzową i astronomiczną. Tę ostatnią wyznacza moment równonocy wiosennej. Kiedy wypada w tym roku? Sprawdź, aby nie przegapić.

Pierwszy dzień wiosny 2024. Wiosna meteorologiczna się zaczęła. Kiedy początek kalendarzowej i astronomicznej wiosny

Pierwszy dzień wiosny 2024. Wiosna meteorologiczna się zaczęła. Kiedy początek kalendarzowej i astronomicznej wiosny

Źródło:
tvnmeteo.pl, IMGW