Alarmujący raport NIK. "Dbaj o zdrowie - nie oddychaj"

Z kraju

UOKiK o maskach antysmogowychTVN24BiS /
wideo 2/2

Polska jest jednym z krajów o najgorszej jakości powietrza w Unii Europejskiej, a rząd podejmuje niewystarczające działania, by to zmienić – to główne wnioski z najnowszego raportu Najwyższej Izby Kontroli. NIK apeluje do premiera do "przeprowadzenia dogłębnego audytu" w zakresie działań chroniących jakość powietrza

Na swojej stronie internetowej Izba informację o raporcie zatytułowała wymownie: "Dbaj o zdrowie - nie oddychaj".

- Nie ma tak naprawdę w Polsce czystych miejsc. Są takie, gdzie przekroczenia norm zanieczyszczeń są rzadsze i mniej rażące - ocenił prezes NIK Krzysztof Kwiatkowski na wtorkowej konferencji, prezentując raport "Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami".

Prezes NIK podkreślił, że generalnie na południu kraju jest najgorzej; jakość powietrza jest najlepsza w pasie północnym, natomiast w centrum jest zróżnicowana. - Zróżnicowanie nie oznacza, że nie występują problemy z dotrzymaniem dozwolonych poziomów, po prostu przekroczenia występują rzadziej - zaznaczył.

Najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce

Zróżnicowanie jakości powietrza w Polsce w 2017 roku

Z raportu NIK wynika, że do najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce pod względem poziomu pyłów PM10 należą: Wodzisław Śląski, Nowa Ruda, Kraków, Opoczno, Nakło nad Notecią, Starogard Gdański, natomiast pod względem poziomu benzo(a)pirenu: Nowa Ruda, Rybnik, Opoczno, Kościerzyna. Kwiatkowski zwrócił uwagę, że polska norma dopuszczalnej zawartości rakotwórczego benzo(a)pirenu jest osiem razy wyższa od poziomu zalecanego przez WHO.

Stężenie roczne B(a)P w krajach Unii Europejskiej w 2015 roku

Podstawowym celem zrealizowanej przez NIK kontroli było sprawdzenie, czy podmioty publiczne podejmują "prawidłowe i skuteczne działania" w celu ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami. Kontrolą objęto trzy ministerstwa – resort środowiska, energii oraz przedsiębiorczości i transportu, pięć urzędów marszałkowskich, a także urzędy miast i gmin. W badaniach skoncentrowano się na działaniach mających na celu ograniczenie emisji pyłów PM10, PM2,5, benzo(a)pirenu oraz dwutlenku azotu.

NIK o działaniach resortów

Wśród ministerstw na pozytywną ocenę NIK zasłużyło jedynie Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii. Jak wskazała NIK, MPiT przygotowało w terminie rozporządzenie w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe. "W ocenie NIK wymaga jednak ono uzupełnienia w celu wyeliminowania ryzyka wprowadzenia do sprzedaży urządzeń niespełniających przewidzianych parametrów" - czytamy w raporcie.

Z kolei resort energii - w ocenie NIK - nie podjął "wystarczających działań adekwatnych do skali problemów". - Projekt rozporządzenia ws. parametrów jakościowych paliw stałych przygotowany z dużym opóźnienie w stosunku do potrzeb, a ponadto przyjęte w nim rozwiązania zabezpieczają w znacznie większym stopniu interesy lobby węglowego aniżeli dążenie do ochrony obywateli i środowiska- powiedział Kwiatkowski. Ponadto NIK zwróciła w raporcie uwagę, że wprowadzona taryfa antysmogowa na energię elektryczną może w niektórych przypadkach (przy pracy urządzeń grzewczych powyżej 8 godzin) nie gwarantować niższych kosztów ogrzewania.

Stężenie dobowe PM10 w krajach Unii Europejskiej w 2015 rokuNIK

W raporcie NIK zaznaczono, że "w odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne NIK, minister energii wskazał, że w związku koniecznością opracowania - wspólnie z innymi odpowiedzialnymi resortami - założeń kompleksowej polityki publicznej zapewniającej optymalną ochronę wrażliwych grup społecznych przed ubóstwem energetycznym został powołany interdyscyplinarny zespół, który opracował raporty stanowiące pierwszy i niezbędny etap do dalszych prac".

W raporcie napisano też, że "równocześnie Minister Energii wskazał, że obszar właściwości kierowanego przez niego resortu jest zbyt wąski do wypełnienia zobowiązania określonego w ramach programu Czyste Powietrze i w związku z przyjętymi ustaleniami przekazano dotychczasowe materiały w tym zakresie Pełnomocnikowi Prezesa Rady Ministrów do spraw programu Czyste Powietrze wraz z wnioskiem o przejęcie koordynacji działań w tym obszarze".

W dokumencie NIK zaznaczono również, że "Minister Energii wskazał, że założenia projektu rozporządzenia w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych zostaną ponownie zweryfikowane w trakcie uzgodnień międzyresortowych, planowanych na przełomie sierpnia i września 2018 r. Powyższe informacje świadczą o tym, że Minister Energii podjął działania w celu wykonania wniosków NIK".

Jak rozwiązać problem smogu?

NIK oceniła w swoim raporcie, że "realne możliwości osiągnięcia zdecydowanej poprawy jakości powietrza i zbliżenie jej do poziomów zalecanych przez WHO zapewni tylko zmiana struktury ogrzewania gospodarstw domowych poprzez stosowne ograniczenie (z poziomu centralnego) możliwości wykorzystania paliw stałych w sektorze komunalno-bytowym".

Jednocześnie NIK stwierdziła, że proces taki powinien odbywać się stopniowo, uwzględniając przede wszystkim niezwłoczne wyeliminowanie możliwości stosowania paliw stałych w nowo powstających obiektach budowlanych, pozostających w zasięgu sieci ciepłowniczych lub gazowych, oraz w perspektywie 5-10 lat wprowadzenie obowiązku podłączenia istniejących obiektów budowlanych do sieci ciepłowniczych lub gazowych w przypadku istnienia takich możliwości technicznych i zapewnienie faktycznej realizacji tych wymogów.

Apel do premiera

Jak czytamy w raporcie, wnioski kontroli "dobitnie wskazują, że podejmowane działania były nieadekwatne do skali i istotności problemów związanych z niedostateczną jakością powietrza w Polsce". NIK skierował tym samym wnioski nie tylko do szefów poszczególnych resortów środowiska, energii, przedsiębiorczości i technologii, ale również do premiera i Prezydium Sejmu.

NIK apeluje do premiera o wykorzystanie wyników tej kontroli do "przeprowadzenia dogłębnego audytu" w zakresie działań chroniących jakość powietrza. Chce także, by premier wyegzekwował m.in. od ministra energii "pilne opracowanie takich wymagań jakościowych dla paliw stałych, które rzeczywiście zapewnią ochronę środowiska i obywateli przed zanieczyszczeniami powietrza".

Do Prezydium Sejmu trafi wniosek "w sprawie rozpatrzenia przez Sejm problemów związanych z kształtowaniem polityki ochrony powietrza na szczeblu krajowym". Jak podkreśla NIK, powinna ona uwzględniać ograniczenie wykorzystania paliw stałych w sektorze komunalno-bytowym.

Smog w Polsce i na świecieNIK

Autor: mp//bgr / Źródło: PAP

Źródło zdjęcia głównego: Shutterstock