Najbardziej wewn臋trzny region naszej galaktyki w zale偶no艣ci od k膮ta patrzenia przybiera kszta艂t orzeszka ziemnego, wyd艂u偶onego paska albo litery X. Uda艂o si臋 to ustali膰 dw贸m zespo艂om astronom贸w, kt贸rzy przeanalizowali i po艂膮czyli nowe obserwacje tego rejonu nieba pochodz膮ce z kilku teleskop贸w Europejskiej Agencji Kosmicznej. Dzi臋ki tym badaniom powsta艂a najlepsza stworzona dot膮d tr贸jwymiarowa mapa centralnego wybrzuszenia Drogi Mlecznej.
Galaktyczne wybrzuszenie to jedna z najwa偶niejszych i najbardziej masywnych cz臋艣ci galaktyki. Ta centralnie zlokalizowana ogromna chmura zawieraj膮ca oko艂o 10 mln gwiazd rozci膮ga si臋 na obszarze tysi臋cy lat 艣wietlnych. Jej struktura i pochodzenie nie zosta艂y jednak dot膮d dobrze poznane.
Tajemniczy X
Z naszego punktu widzenia, czyli z wewn膮trz galaktycznego dysku, oddalone o ok. 27 tys. lat 艣wietlnych centralne wybrzuszenie Drogi Mlecznej jest mocno zas艂oni臋te przez g臋ste chmury gazu i py艂u. Astronomowie mog膮 uzyska膰 jej dobry widok jedynie dzi臋ki obserwacjom fal 艣wiat艂a o wi臋kszej d艂ugo艣ci, takich jak promieniowanie podczerwone, kt贸re mo偶e przenika膰 przez chmury py艂u.
Ju偶 wcze艣niejsze obserwacje tego obszaru w podczerwieni sugerowa艂y, 偶e centralne wybrzuszenie ma tajemnicz膮 struktur臋 w kszta艂cie litery X. Teraz dwie grupy naukowc贸w postanowi艂y uzyska膰 jej pe艂niejszy obraz. Wykorzystali do tego nowe dane z kilku teleskop贸w Europejskiej Agencji kosmicznej (ESO).
Przenikn臋li chmury py艂u
Pierwsza grupa, badacze z Instytutu Fizyki Pozaziemskiej Maxa Plancka, skupi艂a si臋 na obserwacjach w bliskiej podczerwieni przeprowadzonych przez teleskop VISTA zlokalizowany w Obserwatorium Paranal w Chile. Odbieraj膮 one 艣wiat艂o gwiazd s艂abszych nawet 30 razy od tych badanych wcze艣niej. Zesp贸艂 zidentyfikowa艂 w sumie 22 mln gwiazd nale偶膮cych do grupy czerwonych olbrzym贸w, kt贸rych znane w艂a艣ciwo艣ci pozwalaj膮 obliczy膰 ich odleg艂o艣ci. - G艂臋boko艣膰 katalogu gwiazd VISTA znacznie przekracza wcze艣niejsze prace i mo偶emy wykry膰 ca艂膮 populacj臋 tych gwiazd wsz臋dzie z wyj膮tkiem najbardziej zas艂oni臋tych region贸w - wyja艣nia Christopher Wegg, g艂贸wny autor raportu z bada艅 niemieckiej grupy. - Wychodz膮c od ich rozmieszczenia, mo偶emy sporz膮dzi膰 tr贸jwymiarow膮 map臋 galaktycznego wybrzuszenia - doda艂.
Z boku orzeszek, z g贸ry pasek
Jak podkre艣li艂, to pierwszy raz, kiedy nie trzeba by艂o zak艂ada膰, domy艣la膰 si臋 kszta艂tu tej wypuk艂o艣ci. - Uwa偶amy, 偶e widziany z boku wewn臋trzny obszar naszej galaktyki ma kszta艂t orzeszka ziemnego w 艂upinie z boku, a z g贸ry mocno wyd艂u偶onego paska - opisuje wsp贸艂autor raportu Ortwin Gerhard. - Po raz pierwszy widzimy to wyra藕nie w Drodze Mlecznej, a symulacje wykonane przez nasz膮 i inne grupy pokazuj膮, 偶e ten kszta艂t jest charakterystyczny dla galaktyk, kt贸re zaczynaj膮 jako czyste dyski gwiazd - zaznaczy艂. Drugi mi臋dzynarodowy zesp贸艂 , kierowany przez Sergia V谩squeza, doktoranta z Pontificia Universidad Catolica de Chile, przyj膮艂 inn膮 metod臋 przy okre艣laniu struktury wybrzuszenia. Por贸wnuj膮c zdj臋cia wykonane w odst臋pie jedenastu lat przez 2,2-metrowy teleskop MPG, mierzyli malutkie zmiany zwi膮zane z ruchami na niebie gwiazd z wybrzuszenia. Zosta艂y one po艂膮czone z pomiarami ruch贸w tych samych gwiazdkowych na osi do i od Ziemi. Pozwoli艂o to zmapowa膰 w tr贸jwymiarze ruchy ponad 400 gwiazd.
Strumienie gwiazd wzd艂u偶 ramion
- Pierwszy raz uzyskano tak du偶膮 liczb臋 pr臋dko艣ci poszczeg贸lnych gwiazd w trzech wymiarach. Gwiazdy, kt贸re obserwujemy, zdaj膮 si臋 wyp艂ywa膰 strumieniami wzd艂u偶 ramion wypuk艂o艣ci w kszta艂cie litery X, kiedy ich orbity odci膮gaj膮 je w g贸r臋 i w d贸艂 dysku Drogi Mlecznej. To wszystko zgadza si臋 z przewidywaniami modeli - stwierdzi艂 V谩squez. Astronomowie uwa偶aj膮, 偶e Droga Mleczna by艂a pierwotnie czyst膮 p艂yt膮 gwiazd, kt贸ra miliony lat temu uformowa艂a si臋 w p艂aski pasek. Jego wewn臋trzna cz臋艣膰 nast臋pnie si臋 wybrzuszy艂a, co zaowocowa艂o powstaniem tr贸jwymiarowego kszta艂tu orzeszka ziemnego, kt贸ry mo偶emy obserwowa膰 obecnie.
Autor: js/map / 殴r贸d艂o: ESA
殴r贸d艂o zdj臋cia g艂贸wnego:聽ESO/NASA/JPL-Caltech/M. Kornmesser/R. Hurt