Po decyzjach banków centralnych z tego i poprzedniego tygodnia, przeprowadzonych w nieporównywalnym dotąd z niczym tempie, koszty pożyczania pieniędzy są już poniżej inflacji, po raz pierwszy od kryzysu z początku lat 80. zeszłego stulecia. Politycy sygnalizują, że to jeszcze nie koniec.
Czwartkowa obniżka stóp przez Europejski Bank Centralny o 50 punktów bazowych do 3,25 proc., Narodowy Bank Szwajcarii (o 50 pb do 2 proc.) i Bank Anglii (aż o 150 pb do 3 proc.) nastąpiła po zeszłotygodniowych cięciach przez Fed (o 50 pb do 1 proc.) i Bank Japonii (o 20 pb do 0,3 proc.).
Jak sprawić, żeby kredyt popłynął?
Efektem kryzysu jest wzajemna utrata zaufania instytucji finansowych. W ten sposób powstał gigantyczny zator na rynku pożyczek międzybankowych, a to spowodowało zatrzymanie kredytu dla gospodarki. Stopy pożyczek na rynku międzybankowym osiągnęły niebotyczne wysokości, więc banki centralne oferują bankom komercyjnym tańszy pieniądz, żeby te - nie mogąc się finansować wzajemnymi pożyczkami - dostarczały gospodarkom przerwany strumień pieniądza.
Równocześnie psychologia kryzysu objawia się w ten sposób, że konsumenci i firmy myślą raczej o oszczędzaniu niż o wydatkach, a banki o gromadzeniu kapitału, a nie o pożyczaniu go innym, co dodatkowo zatrzymuje krwiobieg pieniądza.
Podróż w kierunku zera
prof. Jan Czekaj, członek Rady Polityki Pieniężnej
- To podróż w kierunku zera - powiedział Bloombergowi Stewart Robertson, ekonomista w Aviva Investors Ltd. w Londynie, który zarządza 230 miliardami dolarów. - Nie ma przeszkód dla większego cięcia stóp - dodaje.
Polityka pieniężna łagodnieje, gdyż spowolnieniu wzrostu towarzyszy jednoczesne osłabienie dotkliwego w ostatnich miesiącach wzrostu cen. Międzynarodowy Fundusz Walutowy obniżył o miesiąc wcześniejszą własną prognozę i przewiduje teraz, że ekspansja światowej gospodarki wyniesie w przyszłym roku 2,2 proc., a nie 3 proc., jak sądził miesiąc wcześniej. Równocześnie wzrost cen w zamożnych krajach ma wynieść 1,4 proc.
Ceny przestały galopować
Komisja Europejska prognozuje, że kilka europejskich najsilniejszych gospodarek dotknie w przyszłym roku recesja. W Polsce wzrost PKB wyniesie jej zdaniem 3,8 proc., choć rząd w budżecie na przyszły rok zaplanował 4,8 proc. Równocześnie nie ma wątpliwości, że Polska szczyt inflacji ma za sobą. Ceny konsumpcyjne wzrosły w sierpniu o 4,8 proc. i od tego czasu z miesiąca na miesiąc ich wzrost będzie coraz mniejszy.
Jaki skutek odnoszą cięcia stóp? Stopa depozytów międzybankowych w dolarach na trzy miesiące na rynku w Londynie (LIBOR 3M) spadła do 2,39 proc. w czwartek z rekordowych 4,82 proc. 10 października. Pomimo tego jest nadal o 139 punktów bazowych wyższa od głównej stopy Fed. W ciągu pięciu lat poprzedzających wybuch kryzysu w sierpniu 2007 roku średni LIBOR 3M był o 22 punkty bazowe wyższy od głównej stopy Fed.
Obcięcie w Polsce "co raz bardziej oczywiste"
Zdaniem profesora Jana Czekaja, Rada Polityki Pieniężnej może być zmuszona do podjęcia decyzji o obniżeniu stóp procentowych, jeśli inne banki centralne będą w dalszym ciągu ciąć stopy.
- Prawdopodobieństwo, czy potrzeba wręcz obniżek stóp procentowych, staje się coraz bardziej oczywista, jak powiedziałem wcześniej, my musimy patrzeć na to co robią inne banki centralne, bo polska gospodarka nie jest wyizolowana z gospodarki światowej, wręcz na odwrót, w coraz większym zakresie uczestniczymy w tych procesach globalizacji - powiedział Czekaj w TVN CNBC Biznes
Banki za bardzo ostrożne?
To oznacza tańszy kredyt i dla gospodarki i dla konsumentów. Większość kredytów opartych jest bowiem na stopach pożyczek międzybankowych. Ale czy rzeczywiście? Problem polega na tym, że banki nie mają pewności co do kondycji firm. A wiele globalnych korporacji jak producenci samochodów w tym Toyota i koncerny informatyczne, jak Cisco Systems mają coraz większe problemy i gwałtownie rewidują prognozy zysków. Dlatego też banki, wobec niepewnej sytuacji, obawiają się zaangażowania w kolejne akcje kredytowe. Tym bardziej, że muszą odchorować niedawną potężną ekspansję kredytową, która właśnie doprowadziła do kryzysu.
prof. Stanisław Gomułka, główny ekonomista BCC, b.wiceminister finansów
Stopy nie są najważniejsze
- Obniżenie stóp procentowych może służyć tylko podtrzymaniu wzrostu gospodarczego, ale w tej chwili najważniejsze jest przywrócenie zaufania między bankami uważa Stanisław Gomułka, główny ekonomista BCC. Według niego w tej chwili obniżanie stóp procentowych, tzn. bazowych będzie czynnikiem sprzyjającym podtrzymaniu aktywności gospodarczej, ale nie decydującym.
- To co decyduje w tej chwili to rzeczywiście brak zaufania między instytucjami finansowymi i też brak zaufania samych banków do możliwości obsługi kredytów przez przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe. Nie ma złych długów, ale jest bojaźń ze strony banków i tę bojaźń trzeba w tej chwili przełamać - powiedział Stanisław Gomułka w TVN CNBC Biznes
ram/iga/kap
Źródło: bloomberg.com