"Polska leży w sercu tzw. Europejskiej Alei Tornad"

Trąba powietrzna w 2013 roku
Trąba powietrzna w 2013 roku
Trąba powietrzna w 2013 roku

Polacy, tak jak Amerykanie, mają swoją Aleję Tornad. Z analiz European Severe Storm Laboratory (Europejskiego Laboratorium Silnych Burz) wynika, że w naszym kraju możemy wyróżnić trzy wyraźne obszary występowania trąb powietrznych.

Należą do nich m.in. Górny Śląsk i Wielkopolska, regiony w których w ciągu doby 18/19 lipca najprawdopodobniej wystąpiły trąby zrywające w ciągu sekund dachy i niosące silne zniszczenia. Na sporządzonej przez ESSL mapie występowania tych zjawisk w Europie widać, że Kujawy i wschodnie Pomorze, czyli regiony spustoszone przez słynną trąbę powietrzną z Borów Tucholskich w roku 2012 (o sile F3), leżą w miejscu sprzyjającym ich powstawaniu.

Trąby powietrzne w Europie odnotowane w latach 2000-2012European Severe Storms Laboratory

Z dokładnej wiwisekcji powyższe mapy wyłaniają się w Polsce trzy „aleje tornad”. Pierwsza wiedzie od Ziemi Lubuskiej przez Wielkopolskę, Kujawy po Żuławy, Warmię i Mazury. Druga wiedzie przez Śląsk Górny, Jurę Krakowsko-Częstochowską, Wysoczyznę Łódzką po Mazowsze, a trzecia przez Małopolskę, Podkarpacie, Kielecczyznę po Wyżynę Lubelską.

Europejskie aleje tornad

Nasze aleje są częścią wielkich europejskich tras na których rodzą się i wędrują „tornada” (w ten sposób określa się trąby w Ameryce). W Europie można wyróżnić dwie szerokie aleje.

Pierwsza ciągnie się od Alp przez Czechy, polski Śląsk, Małopolskę, Podkarpacie i Lubelszczyznę po Wołyń i Polesie Żytomierskie na Ukrainie oraz Wyżynę Środkoworosyjską.

Druga ulubiona przez trąby droga wiedzie od północnej Francji przez Belgię, niemiecką Nadrenię, Saksonię-Anhalt, Brandenburgię, dalej polskie woj. lubuskie, wielkopolskie, kujawsko-pomorskie i warmińsko-mazurskie po Obwód Kaliningradzki.

Polska leży więc w sercu, nazwijmy to, „Europejskiej Alei Tornad”, gdzie pojawiają się trąby o sile od F0 do F4. Sporo trąb, oprócz wymienionych obszarów, pojawia się w Skandynawii, szczególnie w Dani oraz w rejonie Bałtyku, są to na ogół trąby o sile F0 lub F1. Trąby lądowe oraz wodne pojawiają się również częściej u wybrzeży Morza Śródziemnego.

Superkomórki i chmury szelfowe

Szybko wirujące, niszczycielskie kolumny powietrza u podstawy chmury burzowej tworzą się w tzw. superkomórce, czyli potężnej, wirującej „superburzy”. Powstają one zwykle na bardzo aktywnych frontach atmosferycznych, czyli w strefach styku i mieszania się bardzo różnych mas powietrza, zwykle gorącej zwrotnikowej i chłodnej polarnej.

Superkomórkom towarzyszą groźnie wyglądające chmury szelfowe (wały szkwałowe) przypominające walec przygotowujący drogę sunącej za nim potężnej burzy.

„Super burze” potrafią również powstać w jednorodnej, wilgotnej i gorącej masie powietrza, w obszarze występowania tzw. zbieżności wiatru przy ziemi. Zbieżność czyli zbliżanie się ku sobie prądów powietrza, a potem unoszenie się ich wzdłuż linii zderzenia, doprowadza do silnego wypiętrzania się chmur i tworzenia lokalnego, niewielkiego frontu, z bardzo gwałtownymi zjawiskami. Superkomórki generują trąby określane w skali tornad czyli skali Fujity na F3, F4 i F5 czyli z wiatrem o prędkości od 254 do 512 km/godz. Według najnowszej ulepszonej skali Fujity (EF) klasyfikuje się tu tornada z wiatrem o prędkości od 219 km/godz.

By powstała trąba powietrzna potrzebna jest więc silnie wypiętrzająca się chmura burzowa z szybko wznoszącymi się prądami powietrza. W Polsce zdarzały się widowiskowe i straszne tornada superkomórkowe. Częściej jednak występują słabsze trąby pod typowym Cumulonimbusem, w silnych prądach wznoszących, gdy wiatr pod chmurą blisko powierzchni ziemi wieje z przeciwnych stron. Trąby takie mają siłę F0 do F2, czyli od 64 do 253 km/godz.

Statystyki

W Polsce notuje się od 4 do 8 trąb powietrznych w roku, zwykle w lecie. Kontrast temperatury i silna wirowość w powietrzu potrzebne do powstania trąby, występują na granicy regionów o różnym ukształtowaniu terenu więc różnym stopniu nagrzewania się. Stąd trąby w Polsce pojawiają się najczęściej w regionach podgórskich, na wyżynach, wysoczyznach oraz w rejonie wielkich połaci lasu, a także na granicy ląd/woda czyli w rejonie polskiego Wybrzeża.

Upał w zwrotnikowej masie powietrza i chłodne fronty wciskające się nad „rozgrzaną” Polskę, to idealne warunki do pojawienia się gwałtownych burz, ulew, opadów gradu i trąb powietrznych. W związku z tym, że fale upałów tego lata jeszcze się pojawią możemy wciąż zobaczyć i doświadczyć siły „tornada”. To zjawisko fascynujące, na które chciałoby się patrzeć, ale nigdy doświadczyć jego siły.

Palec Boży

Trąby pojawiały się w Polsce „od zawsze”, chociaż bardzo rzadko. W średniowiecznej Europie nazywano je karzącym palcem Bożym. W naszych współczesnych czasach sieć osiedli ludzkich jest gęsta, przepływ informacji szybki, a technologia pozwala na zarejestrowanie tych zjawisk. Stąd częściej niż nasi dziadkowie słyszymy o trąbach powietrznych. Poza tym klimatolodzy alarmują, że wraz z ocieplaniem się klimatu wzrastać będzie liczba oraz gwałtowność tych zjawisk w Europie.

Ps. Zdaję sobie sprawę, że nieprawidłowo jest używać nazwy „tornado” do określania trąb powietrznych w Polsce i Europie. W związku z tym, że nazwa ta funkcjonuje w języku potocznym Polaków, pozwalam sobie w blogu wymiennie stosować określenia trąba i tornado.

Autor: Arlenta Unton-Pyziołek / Źródło: TVN Meteo

Pozostałe wiadomości

Upały odpuściły, ale nie na długo. W weekend temperatura w cieniu znów będzie przekraczać 30 stopni Celsjusza. W prognozie pogody na ten tydzień widać też burze, które najsilniejsze mają być w środę.

Odpoczynek od upału będzie krótki

Odpoczynek od upału będzie krótki

Źródło:
tvnmeteo.pl

Burze są możliwe na zachodzie kraju tego wieczora i początkowo w nocy. W czterech województwach obowiązują ostrzeżenia wydane przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

Niebezpieczne godziny w części kraju

Niebezpieczne godziny w części kraju

Aktualizacja:
Źródło:
IMGW

Pogoda na jutro. W nocy miejscami mogą pojawić się burze oraz przelotne opady deszczu. Środa 24.07 również będzie pochmurna i deszczowa z lokalnymi wyładowaniami. Będzie gorąco, na termometrach zobaczymy do 28 stopni.

Pogoda na jutro - środa, 24.07. Deszczowa noc w części kraju

Pogoda na jutro - środa, 24.07. Deszczowa noc w części kraju

Źródło:
tvnmeteo.pl

Gdzie jest burza? We wtorek 23.07 wieczorem nad Polską pojawiły się wyładowania atmosferyczne. Śledź sytuację pogodową w kraju na tvnmeteo.pl.

Gdzie jest burza? Front pojawił się nad Polską

Gdzie jest burza? Front pojawił się nad Polską

Źródło:
tvnmeteo.pl

Liczba ofiar śmiertelnych dwóch osuwisk, do których doszło w poniedziałek w Etiopii, przekroczyła 200 - przekazały lokalne władze. Trwają poszukiwania zaginionych.

"Nie wiem, kiedy to się skończy. Wciąż odnajdujemy ciała"

"Nie wiem, kiedy to się skończy. Wciąż odnajdujemy ciała"

Aktualizacja:
Źródło:
PAP, Reuters

Z powodu trwającej od kilku tygodni suszy władze Wiednia wprowadziły zakaz grillowania. Miasto ostrzega przed wysokim ryzykiem pożarów lasów i apeluje o ostrożność.

Zakaz grillowania w europejskiej stolicy

Zakaz grillowania w europejskiej stolicy

Źródło:
PAP

Coraz bardziej dotkliwa susza panuje na Sycylii. Tam, gdzie jest najgorzej, woda z kranów nie płynie od kilkudziesięciu dni. Poważne straty notuje się w rolnictwie i turystyce. Burmistrz miasta Agrigento oświadczył, że to "najgorszy kryzys hydrologiczny w ostatnich latach".

Czarny rynek wody i protesty na Sycylii. "Najgorszy kryzys w ostatnich latach"

Czarny rynek wody i protesty na Sycylii. "Najgorszy kryzys w ostatnich latach"

Źródło:
PAP, Reuters, tvnmeteo.pl

Temperatura na Ziemi bije kolejne rekordy. W niedzielę, 21 lipca, odnotowano najcieplejszy dzień na świecie, odkąd prowadzone są pomiary - wynika ze wstępnych danych europejskiej agencji Copernicus Climate Change Service (C3S).

Najcieplejszy dzień na świecie w historii. Był w niedzielę

Najcieplejszy dzień na świecie w historii. Był w niedzielę

Źródło:
Reuters, tvnmeteo.pl, PAP

Ponad 180 osób zmarło w Hiszpanii od początku wakacji z powodu panujących wysokich temperatur - wynika z danych madryckiego Instytutu Zdrowia imienia Karola III. Około połowę z tych zgonów odnotowano w ostatnich kilkunastu dniach.

Piekielny żar. Od początku wakacji w Hiszpanii zmarło ponad 180 osób

Piekielny żar. Od początku wakacji w Hiszpanii zmarło ponad 180 osób

Źródło:
PAP, thelocal.es, eltiempo.es

Norweski region Telemark, który jest położony około 100 kilometrów na zachód od Oslo, nawiedziły ulewne deszcze. Doszło tam do powodzi, w wyniku której zawalił się most. Służby ewakuowały około 350 mieszkańców i turystów z terenów zagrożonych osunięciami ziemi.

Zawalony most, zalane drogi. Osunięcie ziemi zagraża mieszkańcom i turystom

Zawalony most, zalane drogi. Osunięcie ziemi zagraża mieszkańcom i turystom

Źródło:
PAP, nrk.no

W Kolumbii Brytyjskiej i Albercie szaleją pożary, ewakuowano tysiące osób. Dym generowany przez płomienie przekracza północny Atlantyk - poinformowało europejskie centrum monitorowania atmosfery Copernicus (CAMS).

Od piorunów wybuchają pożary, tysiące ewakuowanych

Od piorunów wybuchają pożary, tysiące ewakuowanych

Źródło:
Reuters, PAP, cbc.ca, nytimes.com

Erupcja Etny spowodowała tymczasowe zawieszenie przylotów i odlotów na lotnisku w Katanii. To nie pierwsza erupcja w tym miesiącu.

Wybuch Etny. Ośmiokilometrowa chmura pyłu nad Sycylią, zawieszono loty

Wybuch Etny. Ośmiokilometrowa chmura pyłu nad Sycylią, zawieszono loty

Źródło:
PAP, Quotidiano Nazionale, tvnmeteo.pl

Stres ludzi wpływa na samopoczucie psów. Przeprowadzone przez brytyjskich naukowców badanie wykazało, że zapachy wydzielane przez zdenerwowane osoby sprawiały, że zwierzaki wykazywały się pesymizmem.

Psy czują zapach naszego stresu. Przez niego stają się pesymistami

Psy czują zapach naszego stresu. Przez niego stają się pesymistami

Źródło:
University of Bristol

Tajfun Gaemi zbliża się do wybrzeży Tajwanu. Towarzyszą mu podmuchy wiatru sięgające 155 kilometrów na godzinę. W przygotowaniu na nadejście żywiołu odwołana została część dorocznych ćwiczeń wojskowych, wstrzymano połączenia promowe. Po przejściu nad Tajwanem Gaemi ma uderzyć w Chiny.

Gaemi wstrzymał część dorocznych ćwiczeń wojskowych

Gaemi wstrzymał część dorocznych ćwiczeń wojskowych

Źródło:
Reuters, Taiwan News, Focus Taiwan

Piorun śmiertelnie poraził 47-letniego mężczyznę i jego 11-letnią córkę na górze Zhaltets w Bułgarii. Drugie dziecko, które zaalarmowało służby ratunkowe, ocalało i zostało śmigłowcem przetransportowane do szpitala.

Ojciec i córka śmiertelnie porażeni piorunem

Ojciec i córka śmiertelnie porażeni piorunem

Źródło:
PAP, breaking.bg

Lecąca w kierunku Jowisza sonda JUICE, aby nabrać prędkości, przeleci w przyszłym miesiącu pomiędzy Ziemią a Księżycem - poinformowała Europejska Agencja Kosmiczna (ESA). To pierwszy tego typu manewr w historii lotów kosmicznych.

Sonda JUICE przeleci między Ziemią a Księżycem   

Sonda JUICE przeleci między Ziemią a Księżycem   

Źródło:
PAP, ESA

Ogień pojawił się na przedmieściach Lizbony. Pożar wybuchł w niedzielę wczesnym popołudniem, a walkę z nim utrudniał upał i silny wiatr. 14 osób, w tym 11 strażaków, odniosło obrażenia. Niebezpieczeństwo pożarowe nie mija.

Wiatr dodał sił pożarowi nieopodal Lizbony. 14 osób rannych

Wiatr dodał sił pożarowi nieopodal Lizbony. 14 osób rannych

Źródło:
SIC Noticias, observador.pt

Cypryjski departament meteorologii (DOM) ostrzega przed spiekotą. Trzy osoby zmarły, a co najmniej kilka trafiło do szpitali w trakcie trwającej właśnie fali upałów na wyspie. Miejscami temperatura może przekroczyć 40 stopni Celsjusza.

Upały na Cyprze. Skwar zabił trzy osoby

Upały na Cyprze. Skwar zabił trzy osoby

Źródło:
PAP, DOM, Cyprus Mail

Po całej serii upalnych dni temperatura coraz rzadziej będzie przekraczać 30 stopni. Jaka pogoda będzie towarzyszyła nam na przełomie lipca i sierpnia? Sprawdź długoterminową prognozę pogody na 16 dni przygotowaną przez Tomasza Wasilewskiego.

Pogoda na 16 dni: lato całkowicie zmieni swoje oblicze

Pogoda na 16 dni: lato całkowicie zmieni swoje oblicze

Źródło:
tvnmeteo.pl

Lawina błotna zalała w niedzielę miasto w północno-wschodniej Francji. Do zdarzenia doszło w departamencie Górna Marna, gdzie weekend przyniósł gwałtowne opady deszczu i burze. Osiem osób zostało rannych.

Błoto zalało miasto. "Po dwóch minutach drzwi pękły pod naporem fal"

Błoto zalało miasto. "Po dwóch minutach drzwi pękły pod naporem fal"

Źródło:
France TV, BFMTV

Za nami kolejna noc obserwacji Koźlego Księżyca. Letnie pełnie są szczególnie efektowne - tarcza naszego naturalnego satelity wydaje się wtedy większa i złotawa. Materiały otrzymaliśmy na Kontakt 24.

Koźli Księżyc. Złota pełnia w waszych obiektywach

Koźli Księżyc. Złota pełnia w waszych obiektywach

Aktualizacja:
Źródło:
space.com, timeanddate.com, Kontakt 24, tvnmeteo.pl

Wypadek w Tatrach. Na Kontakt 24 otrzymaliśmy nagranie z akcji ratunkowej przeprowadzonej w sobotę przez ratowników Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Dotyczyła ona mężczyzny, który upadł na szlaku i rozbił sobie głowę.

Upadł na szlaku, rozbił sobie głowę i stracił przytomność. Wypadek w Tatrach

Upadł na szlaku, rozbił sobie głowę i stracił przytomność. Wypadek w Tatrach

Źródło:
Kontakt 24, tvnmeteo.pl

Chorwacka policja zatrzymała mężczyznę podejrzanego o podłożenie ognia w okolicach Trogiru. W czwartek pożar podszedł bardzo blisko kompleksów hotelowych, zagrażając bezpieczeństwu ponad 4000 ludzi, a w niedzielę wciąż trwało jego dogaszanie.

Miał podpalić las, został wyciągnięty z autobusu za nogi

Miał podpalić las, został wyciągnięty z autobusu za nogi

Źródło:
PAP, index.hr, tvnmeteo.pl

Intensywne opady deszczu spowodowały, że na mapie Olsztyna pojawiło się kolejne jezioro - Płociduga Duża. Zbiornik ten osuszono w XIX wieku, by uzyskać łąki do wypasu koni. Zdaniem naukowców jezioro to jednak wkrótce znowu zniknie.

Na mapie Olsztyna pojawiło się kolejne jezioro

Na mapie Olsztyna pojawiło się kolejne jezioro

Źródło:
PAP

Położone w środkowym Chile jezioro Laguna del Maule wydaje z siebie dźwięki brzmiące jak piosenki z kosmosu. - Są one spowodowane ruchem lub pękaniem cienkich warstw lodu - powiedział glacjolog Andres Rivera.

To chilijskie jezioro śpiewa

To chilijskie jezioro śpiewa

Źródło:
Reuters

Trzęsienie ziemi odnotowano u wybrzeży Krety w niedzielny poranek. Wstrząsy miały magnitudę 5,3. Od soboty aktywność sejsmiczna w regionie wzrosła, a sytuacja jest na bieżąco monitorowana.

Trzęsienie o magnitudzie 5,3 u wybrzeży Krety

Trzęsienie o magnitudzie 5,3 u wybrzeży Krety

Źródło:
ERT News, naftemporiki.gr

Wzrosła liczba ofiar śmiertelnych zawalenia się mostu w północno-środkowych Chinach. Jak podały lokalne media, do rzeki wpadło 25 pojazdów. Do zdarzenia doszło po ulewach, jakie wystąpiły w piątek nad tą częścią Państwa Środka. Nad kraj nadciągają dalsze burze.

Samochody wpadły do rzeki. Los dziesiątek osób pozostaje nieznany

Samochody wpadły do rzeki. Los dziesiątek osób pozostaje nieznany

Źródło:
PAP, Reuters

Temperaturę w miastach można kształtować poprzez zmianę użytkowania terenów dookoła nich. Zespół naukowców z Chin i Wielkiej Brytanii odkrył, że szeroki pas terenów zielonych naokoło metropolii może przyczyniać się do znaczącego obniżenia temperatury w centrum.

"Zielony pierścień" może schłodzić miasto w upały

"Zielony pierścień" może schłodzić miasto w upały

Źródło:
University of Surrey

Grecja mierzy się z kolejnym dniem fali upałów. W związku z temperaturą dochodzącą do około 40 stopni Celsjusza ponownie zamknięto niektóre obiekty archeologiczne, a także popularny wśród turystów Ogród Narodowy w Atenach. Strażacy walczą z pożarami w różnych regionach kraju.

Ponad 40 stopni. Ograniczenia dla turystów, rośnie zagrożenie pożarami

Ponad 40 stopni. Ograniczenia dla turystów, rośnie zagrożenie pożarami

Źródło:
PAP, .ekathimerini.com, wetteronline.de

Słowackie pogotowie górskie (HZS) poinformowało o śmierci polskiego wspinacza, który w piątek nie przeżył upadku z Czarnego Szczytu. Tego dnia w Tatrach Wysokich zginął również inny turysta z Polski.

Kolejny śmiertelny wypadek Polaka w słowackich Tatrach

Kolejny śmiertelny wypadek Polaka w słowackich Tatrach

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl