Rafał Hirsch: skąd się biorą pieniądze?

ae6043c6-ae80-11e3-a00a-0025b511226eShutterstock

NBP wprowadził dziś do obiegu nowe banknoty. Róźnią się od dotychczasowych tylko zabezpieczeniami, poza tym wyglądają tak samo. Zwykłe papierowe pieniądze. Bo jak wiadomo żyjemy w czasach pieniądza papierowego, drukowanego przez banki centralne.

Takich papierowych, namacalnych pieniędzy mamy obecnie w Polsce 114,7 mld PLN, razem z monetami. Jest jeszcze pieniądz bezgotówkowy - ten, który leży w bankach i który można też nazwać depozytami. W tej formie mamy w Polsce 839,6 mld PLN, czyli ponad 7 razy więcej niż w monetach i banknotach. Inaczej rzecz ujmując: pieniądz w postaci fizycznej to tylko niecałe 12 procent wszystkich pieniędzy, które krążą w polskiej gospodarce.

Banknoty i monety wprowadza w obieg bank centralny, to dość jasne. A skąd się w obiegu bierze te 840 mld PLN na depozytach? Proszę się zastanowić, skąd się wzięły te pieniądze, które właśnie mają państwo na swoich kontach? Zapewne dostali je państwo przelewem od pracodawcy w ramach comiesięcznej wypłaty. Pracodawca wcześniej miał te pieniądze na swoim koncie, a wzięły się one tam, bo wcześniej zapłacili mu jego klienci/kontrahenci. Zapewne też przelewem. Wcześniej te pieniądze leżały na koncie kontrahenta, który zdobył je sprzedając coś jeszcze komuś innemu. Oczywiście, zawsze istnieje możliwość, że ktoś komuś zapłacił gotówką albo ktoś skorzystał z wpłatomatu i ma na depozycie to, co sam przyniósł do banku w formie papierowej. Ale większość obrotu gospodarczego, to obrót pieniądzem bezgotówkowym, czyli tak naprawdę obrót depozytami bankowymi.

A, jeśli będziemy nieustępliwi i będziemy z uporem śledzić skąd się ten nasz depozyt wziął, to dojdziemy do samego początku, a na samym początku jest kredyt. Nowy depozyt w systemie bankowym pojawia się wtedy, kiedy ktoś bierze kredyt. Bank udzielając kredytu tworzy nowy pieniądz z sufitu albo z powietrza – jak, kto woli. Ten nowo utworzony pieniądz, jeśli to my właśnie dostaliśmy kredyt, pojawia się na naszym koncie jako nasz depozyt. Wcześniej go nie było, nikt go do nas nie przelał. Jeśli bank daje nam kredyt na mieszkanie, to depozyt najczęściej pojawia się na koncie dewelopera. A potem już może sobie krążyć. Deweloper może tymi pieniędzmi zapłacić wykonawcom albo swoim pracownikom, a oni dalej mogą dokonywać dalszych transakcji. Ale na początku był kredyt. Poszczególne banki mogą mieć więcej kredytów niż depozytów albo na odwrót, ale w skali całego systemu bankowego w państwie wartość kredytów jest bardzo bliska wartości depozytów. Nie jest identyczna, bo w gospodarce otwartej pieniądz może przepływać przez granicę w obie strony, poza tym rząd może trzymać swoje depozyty w banku centralnym, czyli poza systemem banków komercyjnych. Sytuacje, w których bank udziela kredytu i wypłaca go w papierowej gotówce, nie tworząc nowego depozytu są bardzo rzadkie. Generalnie, depozyty w systemie bankowym są mniej więcej równe kredytom w tym samym systemie.

Czyli podsumowując pieniądz powstaje albo w banku komercyjnym, kiedy ten udziela kredytu albo w banku centralnym, kiedy ten wpuszcza w obieg banknoty i monety.

Oczywiście to, ile bank komercyjny udziela kredytów zależy po pierwsze od tego, ile chce ich udzielić, czyli na ile chce się wystawić na ryzyko związane z tym, że w ten sposób straci pieniądze – jak ocenia wiarygodność klientów i sytuację w gospodarce, która w przyszłości może tę wiarygodność klientów zmienić. W recesji jest mniej chętny i stawia więcej warunków, przy ożywieniu wręcz przeciwnie. Po drugie zależy to od tego jaki jest popyt na kredyt. Trudno udzielać nowych kredytów w sytuacji, w której mało kto chce je w ogóle brać. Ten czynnik w ostatnich latach jest kluczowy. Stopy procentowe w wielu miejscach na świecie obniżono do zera, aby pobudzić popyt na kredyt. Często bezskutecznie. W Polsce do zera nie doszliśmy, ale stopy procentowe od blisko roku też są rekordowo niskie. Ale w czasach kryzysu, a często także jeszcze długo po kryzysie ludzie i firmy boją się zadłużać. Czyli o tym ile jest pieniądza w obiegu – tego bezgotówkowego decydujemy tak naprawdę my wszyscy swoim popytem na kredyt.

A skąd bank centralny wie, ile ma emitować pieniądza papierowego? Niezbędne informacje na ten temat dostaje codziennie od banków komercyjnych, które na bieżąco monitorują, ile ludzie wypłacają pieniędzy w bankomatach – bo to jest najpopularniejszy sposób zamiany bezgotówkowego depozytu na papierową gotówkę. Czyli tu źródłem informacji jest bank komercyjny, który tę informację tworzy obserwując rzeczywistość. A rzeczywistość tworzymy znów my. Zachowujemy się zresztą co roku tak samo. Przed świętami w grudniu wypłacamy nagle znacznie więcej, a potem w styczniu mniej. Gotówki trzeba też zawsze dosypywać do bankomatów, na przykład przed dłuższymi weekendami na początku maja. Czyli to my decydujemy, a nie bank centralny. On pieniądze tylko wprowadza w obieg.

Istnieje popularne twierdzenie, że wszystkie pieniądze w państwie są nasze, czyli podatników. To nie do końca prawda. Bo faktycznie one są nasze, tyle że nie chodzi tu o nas jako podatników, a bardziej o nas jako kredytobiorców i tych stojących przy bankomatach.

Autor: Rafał Hirsch

Źródło zdjęcia głównego: Shutterstock

Pozostałe wiadomości

Premier Donald Tusk podpisał zarządzenia, które przedłużają do 30 listopada obowiązywanie stopni alarmowych BRAVO i BRAVO CRP na terenie całego kraju - poinformowało Rządowe Centrum Bezpieczeństwa.

Stopnie alarmowe w Polsce. Premier podjął decyzję

Stopnie alarmowe w Polsce. Premier podjął decyzję

Źródło:
tvn24.pl

Donald Trump skrytykował decyzję sądu apelacyjnego w Waszyngtonie, który uznał większość ceł jego administracji za nielegalne. "Jeśli to orzeczenie zostanie utrzymane, dosłownie zniszczy ono Stany Zjednoczone Ameryki" - napisał na platformie Truth Social.

Sąd: większość ceł nałożonych przez administrację Trumpa jest nielegalna

Sąd: większość ceł nałożonych przez administrację Trumpa jest nielegalna

Źródło:
PAP

W sierpniu liczba bezrobotnych w Niemczech przekroczyła trzy miliony - podała Federalna Agencja Pracy w Norymberdze. Tak wysokiego bezrobocia nie odnotowano od 15 lat. Eksperci zauważają jednak pierwsze oznaki możliwej stabilizacji na rynku pracy.

Załamanie na rynku pracy. Nie było tak od 15 lat

Załamanie na rynku pracy. Nie było tak od 15 lat

Źródło:
PAP

Kolejny wakacyjny wyjazd może być jeszcze droższy - i nie chodzi tylko o inflację. Na całym świecie coraz więcej miejsc wprowadza nowe opłaty klimatyczne, doliczane do noclegów, biletów promowych czy wejściówek do parków narodowych i obszarów chronionych - zauważa BBC.

Nawet 20 euro dziennie. Kolejne wakacje mogą być jeszcze droższe

Nawet 20 euro dziennie. Kolejne wakacje mogą być jeszcze droższe

Źródło:
BBC

Na najbliższym posiedzeniu rząd zajmie się projektem zakładającym umożliwienie siedemnastolatkom ubiegania się o prawo jazdy kategorii B na okres próbny. Do projektu wpisano też obowiązek noszenia kasku podczas jazdy między innymi rowerem i hulajnogą elektryczną przez dzieci do lat 16.

Kaski i rewolucja w prawie jazdy. Rząd szykuje zmiany

Kaski i rewolucja w prawie jazdy. Rząd szykuje zmiany

Źródło:
PAP

Zamieszanie w jednym z największych australijskich banków. Pracownicy ANZ otrzymali automatyczne wiadomości z informacją o konieczności zwrotu służbowych laptopów, zanim ktokolwiek oficjalnie poinformował ich o zwolnieniu.

Zaskakujący mail w wielkim banku. "Panika"

Zaskakujący mail w wielkim banku. "Panika"

Źródło:
BBC

Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił wyrok pierwszej instancji i oddalił pozew grupowy blisko 200 klientów Amber Gold. W 2022 roku sąd pierwszej instancji zasądził byłym klientom firmy ponad 20 milionów złotych.

Pozew klientów Amber Gold. Jest decyzja sądu apelacyjnego

Pozew klientów Amber Gold. Jest decyzja sądu apelacyjnego

Źródło:
PAP

Prezydent Karol Nawrocki podpisał projekt ustawy o utworzeniu Funduszu Rozwoju Technologii Przełomowych, który ma dysponować budżetem w wysokości pięciu miliardów złotych rocznie. - Prezydent chętnie obiecuje duże pieniądze, nie wskazując, kosztem jakich aktywności naszego państwa ma się to odbyć - ocenił wiceminister nauki profesor Marek Gzik. - Diabeł tkwi w szczegółach - dodał prezes Polskiej Akademii Nauk profesor Marek Konarzewski.

Nowy projekt prezydenta. "Mamy wątpliwości"

Nowy projekt prezydenta. "Mamy wątpliwości"

Źródło:
PAP

Kilka banków zaplanowało na najbliższe dni prace serwisowe. Oznacza to utrudnienia dla klientów. Mogą pojawić się problemy z realizacją przelewów czy w korzystaniu z Blika.

Utrudnienia dla klientów. Banki ostrzegają

Utrudnienia dla klientów. Banki ostrzegają

Źródło:
tvn24.pl

Piątkowe losowanie Eurojackpot nie przyniosło głównej wygranej. Kumulacja rośnie do 260 milionów złotych. W Polsce padły dwie wygrane trzeciego stopnia o wartości 935 tysięcy złotych. Kolejne losowanie już we wtorek.

Duże wygrane w Eurojackpot w Polsce

Duże wygrane w Eurojackpot w Polsce

Źródło:
tvn24.pl

Litr benzyny Pb95 kosztuje obecnie 45 groszy mniej niż przed rokiem, olej napędowy w skali roku potaniał o 36 groszy, a autogazu o 18 groszy - poinformowali w piątek analitycy Refleksu. Ich zdaniem początek września powinien przynieść stabilizację cen paliw.

Paliwa tańsze niż przed rokiem

Paliwa tańsze niż przed rokiem

Źródło:
PAP

Gubernator Rezerwy Federalnej Lisa Cook pozwała prezydenta Donalda Trumpa za próbę usunięcia jej ze stanowiska. Jak zauważa BBC, może to doprowadzić do batalii prawnej z konsekwencjami dla amerykańskiego banku centralnego i jego autonomii.

Pozew przeciw Trumpowi. "Nielegalna próba usunięcia ze stanowiska"

Pozew przeciw Trumpowi. "Nielegalna próba usunięcia ze stanowiska"

Źródło:
BBC

Wydłużenie mechanizmu ceny maksymalnej za energię elektryczną na poziomie 500 złotych za megawatogodzinę dla gospodarstw domowych do końca tego roku - to zakłada projekt opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji. W planie jest też wprowadzenie bonu ciepłowniczego.

Jest projekt w sprawie cen prądu

Jest projekt w sprawie cen prądu

Źródło:
PAP

Sprzedaż Tesli w Europie ponownie spadła - w lipcu o ponad 40 procent - podał portal stacji CNN. Dodał też, że chińska marka BYD odnotowała wzrost sprzedaży o ponad 200 procent.

Elon Musk i Tesla mają problem. "Jedna z najgorzej sprzedających się marek"

Elon Musk i Tesla mają problem. "Jedna z najgorzej sprzedających się marek"

Źródło:
CNN

Główny Inspektorat Sanitarny wydał ostrzeżenie dotyczące kremowych ciastek. GIS wskazała, że dystrybutor podjął decyzję o wycofaniu trzech partii produktu z powodu braku informacji o alergenie na opakowaniu.

Ciastka wycofane z obrotu

Ciastka wycofane z obrotu

Źródło:
tvn24.pl

Przez prawie 90 lat służby celne USA nie pobierały opłat od przesyłek o wartości do 800 dolarów. Teraz to się zmieniło. Zgodnie z nowymi przepisami opłaty będą zależne od ceł nałożonych na towary importowane z danego kraju. Wiele państw, w tym Polska, wstrzymało przyjmowanie przesyłek do USA.

Donald Trump zrywa z prawie 90-letnią tradycją

Donald Trump zrywa z prawie 90-letnią tradycją

Źródło:
PAP

Ceny towarów i usług konsumpcyjnych według szybkiego szacunku w sierpniu wzrosły o 2,8 procent rok do roku - podał Główny Urząd Statystyczny. GUS dodał, że w porównaniu do poprzedniego miesiąca inflacja była 0,1 procent na minusie.

Nowe dane o inflacji

Nowe dane o inflacji

Źródło:
tvn24.pl, PAP

Rząd przyjął projekt budżetu na przyszły rok. Premier Donald Tusk powiedział, że będzie "przełomowy" z rekordowymi wydatkami na bezpieczeństwo i ochronę zdrowia. Oto najważniejsze liczby budżetu na 2026 rok.

Najważniejsze liczby budżetu na 2026 rok

Najważniejsze liczby budżetu na 2026 rok

Źródło:
PAP, tvn24.pl

Producent samochodów sportowych Lotus przekazał, że zwolni 550 pracowników w Wielkiej Brytanii. To kolejny cios dla brytyjskiego przemysłu motoryzacyjnego - podał "Guardian".

Znana marka zapowiada zwolnienia. Na bruk trafi ponad 40 procent pracowników

Znana marka zapowiada zwolnienia. Na bruk trafi ponad 40 procent pracowników

Źródło:
"Guardian"

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomina, że trzeba przesłać wniosek o wyprawkę szkolną Dobry Start do 31 sierpnia, by mieć gwarancję wypłaty świadczenia do końca września. Od 1 lipca do ZUS wpłynęło 2,8 miliona wniosków o 300 plus na ponad cztery miliony uczniów.

Dodatkowe pieniądze dla rodziców. ZUS przypomina o ważnym terminie

Dodatkowe pieniądze dla rodziców. ZUS przypomina o ważnym terminie

Źródło:
PAP

W czwartkowym losowaniu Lotto i Lotto Plus nikt nie wytypował prawidłowo wszystkich sześciu liczb. Oznacza to, że kumulacja rośnie do 19 milionów złotych. Oto wyniki Lotto i Lotto Plus z 28 sierpnia 2025 roku.

Wielka kumulacja w Lotto

Wielka kumulacja w Lotto

Źródło:
tvn24.pl

Kreml chce przejąć złoża uranu w Nigrze - informuje paryski magazyn "Jeune Afrique". W zamian Moskwa obiecuje rządzącej krajem juncie wojskowej budowę elektrowni jądrowej.

Jedno z największych złóż uranu na świecie. Chce je przejąć Rosja

Jedno z największych złóż uranu na świecie. Chce je przejąć Rosja

Źródło:
PAP

Prezydent Francji Emmanuel Macron uważa, że Unia Europejska powinna rozważyć odwet wobec amerykańskiego sektora cyfrowego - podał portal Politico. Wcześniej prezydent Donald Trump zagroził cłami i ograniczeniem dostępu do technologii z USA tym krajom, które stosują podatki bądź regulacje cyfrowe.

Macron: Europa nie powinna wykluczać tego

Macron: Europa nie powinna wykluczać tego

Źródło:
PAP

Repsol zwiększył w pierwszych sześciu miesiącach 2025 roku zakupy amerykańskiego gazu o prawie połowę. Hiszpańska firma paliwowa próbuje w ten sposób zdobyć względy prezydenta USA Donalda Trumpa i odblokować działalność w Wenezueli - napisał dziennik "El Mundo".

Kupują więcej od USA, by przypodobać się Trumpowi

Kupują więcej od USA, by przypodobać się Trumpowi

Źródło:
PAP

Ożywienie gospodarcze w Stanach Zjednoczonych w drugim kwartale było silniejsze niż wcześniej szacowano. Wszystko dzięki konsumentom, którzy zwiększyli wydatki przez niepokoje związane z wojną handlową prezydenta Donalda Trumpa - podał portal stacji CNN.

Zaskoczenie w USA. "Gwałtowne odbicie"

Zaskoczenie w USA. "Gwałtowne odbicie"

Źródło:
CNN

Rząd przyjął projekt budżetu na 2026 rok. - Żyjąc w realiach tak dużego deficytu, nie mamy specjalnie marginesu na niepowodzenia, które nie zawsze od nas zależą - stwierdził w TVN24 doktor Przemysław Kwiecień, główny ekonomista XTB. Łukasz Wilkowicz z "Dziennika Gazety Prawnej" dodał, że "bardziej martwi długi termin" i to, że "punkt odniesienia, od którego ten deficyt miałby się obniżać, jest stale przesuwany".

Budżet 2026. "To jest coś, co powinno nas najbardziej martwić"

Budżet 2026. "To jest coś, co powinno nas najbardziej martwić"

Źródło:
tvn24.pl

Rząd przyjął projekt budżetu na 2026 rok - przekazała ministra funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz. Minister finansów Andrzej Domański poinformował, że deficyt budżetowy w przyszłym roku wyniesie ponad 270 miliardów złotych.

Rząd przyjął projekt budżetu na 2026 rok

Rząd przyjął projekt budżetu na 2026 rok

Źródło:
PAP

Jest rekordowy pod wieloma względami - tak o projekcie budżetu na 2026 rok mówił premier Donald Tusk. - Koniec z drożyzną - podkreślił szef rządu.

Tusk: to nie jest nasze ostatnie słowo

Tusk: to nie jest nasze ostatnie słowo

Źródło:
PAP

Resort pracy przygotował projekt, który zakłada wypłatę zasiłku chorobowego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych już od pierwszego dnia choroby pracownika. Propozycja będzie rozpatrywana teraz podczas posiedzenia Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów.

Zmiany w zasiłku chorobowym. Jest projekt

Zmiany w zasiłku chorobowym. Jest projekt

Źródło:
PAP

Z okazji początku roku szkolnego niektórzy z rodziców mogą otrzymać dodatkowe przelewy w łącznej wysokości nawet ponad 500 złotych. Chodzi o szereg świadczeń wspierających wychowanie dzieci. Wyjaśniamy, kto i ile może dostać.

Dodatkowe pieniądze na początek roku szkolnego. Jak dostać świadczenia?

Dodatkowe pieniądze na początek roku szkolnego. Jak dostać świadczenia?

Źródło:
tvn24.pl

We Włocławku powstanie pierwsza w Europie mała elektrownia jądrowa BWRX-300. To jedno z uzgodnień porozumienia między Orlenem a Synthos Green Energy - podał Orlen.

Tu powstanie "pierwsza w Europie mała elektrownia jądrowa". Jest porozumienie

Tu powstanie "pierwsza w Europie mała elektrownia jądrowa". Jest porozumienie

Źródło:
PAP