Czarna dziesiątka. Oto najczęstsze przyczyny zgonów

Emerytura empatia i starszy mężczyzna z kobietą
W poniedziałki istnieje największe ryzyko zawału serca. Zaskakujące wyniki badań
Źródło zdj. gł.: Shutterstock
Dodaj do preferowanych źródeł w Google
Aż osiem z dziesięciu najczęstszych przyczyn śmierci stanowiły choroby niezakaźne - wynika z najnowszego raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Wśród nich najgroźniejsze są choroby układu krążenia, ale rośnie liczba zgonów związanych z alzheimerem i demencją. Jakie inne choroby znalazły się na liście?

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) choroba niedokrwienna serca i udar mózgu były "największymi zabójcami" na świecie w 2023 roku, odpowiadając łącznie za ponad 16 milionów zgonów. Agencja opublikowała właśnie raport "Global Health Estimates" poświęcony zmianom stanu zdrowia w latach 2000-2023, w tym trendom dotyczącym oczekiwanej długości życia, przyczyn zgonów i obciążenia chorobami.

Dłuższe życie to osiągnięcie, ale chodzi jeszcze o dobre zdrowie

Z najnowszych danych wynika, że średnia długość życia na świecie wróciła do poziomu sprzed pandemii i w 2023 roku wynosiła 73,3 roku (w 2019 roku - 73,4).

"Dłuższe życie jest jednym z największych osiągnięć zdrowia publicznego" - stwierdził cytowany w komunikacie WHO dr Alain Labrique, dyrektor Departamentu Danych, Zdrowia Cyfrowego, Analityki i AI tej organizacji. "Kolejnym wyzwaniem jest zapewnienie, że te dodatkowe lata spędzimy w dobrym zdrowiu, a systemy opieki zdrowotnej będą przygotowane na reagowanie na zmieniające się potrzeby populacji" - dodał.

W dobrym zdrowiu żyjemy niestety krócej - około 62,8 roku, czyli krócej o 0,4 roku względem stanu z 2019 r. A to liczy się dla nas coraz bardziej, co potwierdziło przeprowadzone w sierpniu badanie CBOS. 71 proc. respondentów wskazało zdrowie jako najważniejszą wartość. 

Jakie choroby są dla nas szczególnie groźne? Za 74 proc. zgonów na świecie w 2023 r. odpowiadały te niezakaźne (w porównaniu z 58 proc. w 2000 r). To bardzo znacząca zmiana, zauważają eksperci WHO, którą widać także w krajach o niskich dochodach. W 2023 roku po raz pierwszy choroby zakaźne stanowiły tam mniej niż połowę wszystkich zgonów.

10 głównych przyczyn zgonów

W najnowszym raporcie WHO wskazała 10 głównych przyczyn, które odebrały życie 33 milionom osób na całym świecie. W zestawieniu na pierwszym miejscu znalazły się choroby układu krążenia (takie jak choroba niedokrwienna serca, udar mózgu) i układu oddechowego (przewlekła obturacyjna choroba płuc, infekcje dolnych dróg oddechowych). Z pierwszej dziesiątki wypadł natomiast COVID-19 - po raz pierwszy od początku pandemii COVID-19 w 2020 r.

Największym zabójcą na świecie okazała się choroba niedokrwienna serca, odpowiadająca za 16 proc. wszystkich zgonów. W 2023 roku przypisano jej 9,5 miliona śmierci, w 2000 roku - zaledwie trzy miliony.

Na drugim i trzecim miejscu znalazły się udar mózgu i przewlekła obturacyjna choroba płuc, odpowiadając za około 11 proc. (6,8 miliona) i 6 proc. (3,6 miliona) wszystkich zgonów w 2023 r.

Za najgroźniejsze chorobę zakaźne na świecie uznano infekcje dolnych dróg oddechowych, które w 2023 roku znalazły się na czwartej pozycji. W 2023 roku liczba zgonów związanych z taką diagnozą wyniosła 2,7 miliona, co oznacza powrót do poziomu sprzed pandemii w 2019 roku.

10 najczęstszych przyczyn zgonów na świecie:
  • choroby układu krążenia
  • udary
  • przewlekła obturacyjna choroba płuc
  • infekcje dolnych dróg oddechowych
  • choroba Alzheimera i inne formy demencji
  • cukrzyca
  • rak płuc, tchawicy i oskrzeli
  • choroby nerek
  • nadciśnieniowa choroba serca
  • choroby biegunkowe

Demencja coraz groźniejsza

W raporcie najbardziej zaskakuje pozycja piąta, którą zajęła choroba Alzheimera i inne formy demencji. Zabrała ona 2,1 miliona osób. Dla porównania w 2000 r. te choroby zajmowały odległe, 19. miejsce, co oznacza, że liczba zgonów związanych z demencją potroiła się od tego czasu. Nieproporcjonalnie częściej ta choroba dotyka kobiet - na całym świecie z jej powodu umiera aż 66 proc. pacjentek. W krajach o wysokich przychodach choroby otępienne zajmowały w 2023 roku jeszcze wyższą, bo trzecią pozycję, wyprzedzając raka płuc (na trzecim miejscu w 2000 roku, na czwartym w 2023). To niemal czterokrotny przyrost w ciągu 23 lat.

W jaki sposób choroba Alzheimera i demencja mogą prowadzić do śmierci? Powodując stopniowe wyniszczenie organizmu, zwiększając podatność na infekcje, zaburzając podstawowe funkcje życiowe i prowadząc do groźnych powikłań (np. zachłystowe zapalenie płuc, infekcje, odleżyny). Gwałtowny wzrost zachorowalności na chorobę Alzheimera lub choroby pokrewne obserwowany jest od 75. roku życia.

HIV i AIDS mniej śmiertelne

Na szóstym miejscu głównych przyczyn znalazła się cukrzyca, która według szacunków pochłonęła 2 miliony istnień ludzkich, czyli ponad dwukrotnie więcej niż w 2000 roku. Wzrosła też liczba zgonów z powodu raka tchawicy, oskrzeli i płuc - z 1,1 miliona w 2000 roku do 1,8 miliona w 2023 roku, obecnie zajmując siódme miejsce na liście głównych przyczyn śmierci. Ósme miejsce należy do nadciśnienia tętniczego. Choroba "awansowała" z piętnastej najczęstszej przyczyny zgonów w 2000 roku na ósmą w 2023 roku.

Z listy zniknęły za to HIV i AIDS, które w 2000 roku znajdowały się w pierwszej dziesiątce, trzy lata później zajęły 22. pozycję. Liczba zgonów z powodu tych chorób spadła o 62 proc. względem 2000 roku. Z kolei choroby nerek awansowały z 17. na dziewiąte miejsce, a liczba zgonów z ich powodu wzrosła o 86 proc. w latach 2000-2023. Dziesiąte miejsce zajęły choroby biegunkowe, które pozostają istotną przyczyną zgonów w krajach o niskich dochodach. W 2023 roku zajmowały piąte miejsce na liście najczęstszych przyczyn zgonów w tych regionach, spadając z pierwszego miejsca w 2000 roku.

Jeśli chodzi o COVID-19, w 2022 i 2023 roku zaobserwowano tendencję spadkową. Liczba zgonów bezpośrednio związanych z tym wirusem spadła do 0,9 miliona na całym świecie, co uczyniło go czternastą najczęstszą przyczyną zgonów.

Raport WHO wskazuje także, że coraz większe wyzwanie stanowią problemy ze zdrowiem psychicznym. O ok. 20 proc. wzrósł wskaźnik utraty lat w zdrowiu związany z depresją i o ok. 45 proc. w przypadku zaburzeń lękowych.

Po co zbiera się dane o przyczynach zgonów?

"Pokazując, jak przyczyny zgonów i obciążenie chorobami zmieniają się w czasie i w różnych populacjach, te dane pomagają kształtować politykę zdrowotną i priorytety" - uważa Dr Labrique.

Zrozumienie przyczyn śmierci jest kluczowe dla poprawy jakości życia. "Wiedza o tym, ile osób umiera każdego roku i z jakich przyczyn, to nie tylko dokumentowanie zgonów" - przekonuje WHO w swoim komunikacie. Chodzi o zrozumienie zagrożeń dla zdrowia, identyfikację możliwych do uniknięcia przyczyn zgonów i niepełnosprawności, ocenę skuteczności działań i podejmowanie bardziej świadomych decyzji. Dane dotyczące śmiertelności mogą również pomóc decydentom w określaniu priorytetów zdrowotnych i kierowaniu zasobów tam, gdzie są najbardziej potrzebne.

"Na przykład wiarygodne informacje o zgonach i ich przyczynach mogą pomóc w kształtowaniu polityki i alokacji zasobów nie tylko w sektorze zdrowia, ale także w innych obszarach, takich jak transport, żywność i rolnictwo oraz ochrona środowiska. Pomimo swojego znaczenia, gromadzenie dokładnych i kompleksowych danych o śmiertelności pozostaje poważnym wyzwaniem, szczególnie w wielu krajach o niskich dochodach" - informuje organizacja.

A co mówią polskie statystyki, jeśli chodzi o przyczyny zgonów w naszym kraju?

Ich głównymi przyczynami pozostają choroby układu krążenia, nowotwory i choroby układu oddechowego. W 2023 r. były one odpowiedzialne za około 71 proc. wszystkich zgonów. Pisaliśmy o tym w zeszłym roku w tvn24.pl, czerpiąc dane z raportu GUS. Informowaliśmy też, że w 2024 roku trwanie życia kobiet i mężczyzn było najwyższym notowanym w historii Polski. Donosiliśmy też, że kobiety w Polsce żyją w zdrowiu średnio o 3,7 roku dłużej niż mężczyźni. Statystycznie oznacza to, że względnie dobrą formą mogą się cieszyć do blisko 66. roku życia, a panowie przez blisko 62 lata.

Źródło: tvn24.pl, WHO
Czytaj także: