Menopauza zazwyczaj dotyka kobiety w wieku od 45 do 55 lat. To czas wielu zmian w organizmie. Jajniki zmniejszają wtedy swój rozmiar i ograniczają wydzielanie hormonów: estrogenów i progesteronu. Przez to ustaje miesiączka, a tym samym zdolności rozrodcze. Jak tłumaczą specjaliści m.in. na stronie gov.pl, w okresie klimakterium miesiączki mogą być nieregularne i pojawiać się coraz rzadziej. "Jeśli ostatnią miesiączkę miałaś rok temu i jej brak nie wynika z choroby, ciąży lub jakichś zaburzeń - to znaczy, że była to menopauza", czytamy na rządowej stronie.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:

Mgła mózgowa. "Patrzyłam na jakiś przedmiot i zastanawiałam się, jak on się nazywa"

Zuzanna Kuffel

Pierwszy taki dokument w Polsce. "Przyszliśmy z gotowym rozwiązaniem"

Zuzanna Kuffel

Z czym się wiąże menopauza?

W tym czasie kobiety mogą doświadczać uderzeń gorąca, obniżonego nastroju i problemów ze snem. Menopauza była wcześniej powiązana z pogorszeniem funkcji poznawczych, takich jak deficyty pamięci, uwagi i języka. Aby przeciwdziałać skutkom menopauzy - zwłaszcza objawom depresji i problemom ze snem - lekarze przepisują hormonalną terapię zastępczą (HTZ). Jak informują naukowcy z Cambridge w publikacji w "Psychological Medicine", w Anglii w 2023 roku 15 proc. kobiet otrzymało taką receptę. W Polsce, według danych ekspertów - z takiej terapii korzysta między 4 a 7 proc. kobiet w okresie menopauzy. 

Wciąż jednak wiedza na temat wpływu menopauzy i późniejszego stosowania HTZ na mózg, funkcje poznawcze i zdrowie psychiczne jest ograniczona.

Wiadomo, że wiele kobiet przechodzących menopauzę zmaga się z tzw. mgłą mózgową, czyli pogorszeniem funkcjonowania poznawczego oraz zdolności koncentracji i uwagi. Pisaliśmy o tym w tvn24.pl. - Estrogeny w pewnym stopniu regulują gospodarkę neuroprzekaźników, między innymi acetylocholiny, i wpływają na poziom glukozy w mózgu. Dlatego, kiedy jajniki produkują ich mniej, często u kobiet pojawia się pogorszenie funkcjonowania kognitywnego - tłumaczył wtedy w rozmowie z naszą dziennikarką Dominik Kleczyński, ginekolog w trakcie szkolenia specjalizacyjnego, który zajmuje się szczególnie opieką nad kobietami w okresie transformacji menopauzalnej.

Z czym może wiązać się "pogorszenie funkcjonowania kognitywnego"? Opisuje to jedna z bohaterek artykułu Zuzanny Kuffel. - Szłam po coś do drugiego pokoju, a kiedy tam wchodziłam, nie pamiętałam już, po co. Patrzyłam na jakiś przedmiot i zastanawiałam się, jak on się nazywa. Wcześniej miałam w małym palcu nazwiska znanych piosenkarzy czy aktorów. Nagle zupełnie wyleciały mi z głowy. Zaczęłam też się częściej zawieszać, a wcześniej mój umysł był jak brzytwa - mówi Elżbieta Kosińska-Wappa.

Bezsenność, krótszy sen i uczucie zmęczenia

Naukowcy z Cambridge University postanowili wziąć pod lupę wpływ menopauzy na funkcjonowanie mózgu. Przeanalizowali dane z brytyjskiego Biobanku, dotyczące prawie 125 tys. kobiet, które podzielono na trzy kategorie: kobiety przed menopauzą, kobiety po menopauzie, które nigdy nie stosowały HTZ, oraz kobiety po menopauzie, które stosowały HTZ.

Dowiedz się więcej:

Idealna wizyta u ginekologa. "Wtedy mogłybyśmy się otwierać jak stokrotki do słońca"

Oprócz odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszach dotyczących ich doświadczeń z menopauzą, samooceny zdrowia psychicznego, wzorców snu i ogólnego stanu zdrowia, niektóre uczestniczki wzięły udział w testach poznawczych, w tym testach pamięci i czasu reakcji. Około 11 tys. uczestniczek poddano również badaniu metodą rezonansu magnetycznego (MRI), co pozwoliło badaczom przyjrzeć się strukturze ich mózgów. Średni wiek wystąpienia menopauzy wśród uczestniczek wynosił około 49,5 roku, podczas gdy średni wiek kobiet, którym przepisano HTZ i rozpoczęły leczenie, wynosił około 49 lat. Kobiety po menopauzie częściej niż kobiety przed menopauzą szukały pomocy u lekarza rodzinnego lub psychiatry w związku z lękiem, nerwicą lub depresją, uzyskiwały też wyższe wyniki w kwestionariuszach dotyczących objawów depresji i częściej otrzymywały leki przeciwdepresyjne. Chociaż kobiety z grupy stosującej HTZ miały większe nasilenie lęku i depresji w porównaniu z grupą niestosującą HTZ, dalsza analiza wykazała, że te różnice w objawach występowały już przed menopauzą. Zdaniem autorów możliwe jest, że w niektórych przypadkach lekarz rodzinny mógł przepisać kobiecie terapię, przewidując nasilenie objawów menopauzy. Kobiety po menopauzie częściej zgłaszały bezsenność, krótszy sen i uczucie zmęczenia. Kobiety stosujące HTZ zgłaszały uczucie największego zmęczenia ze wszystkich trzech grup, mimo że nie było różnicy w długości snu między tymi kobietami a kobietami po menopauzie niestosującymi leków.

OGLĄDAJ: Kiedy meno puka do drzwi sypialni

Kiedy meno puka do drzwi sypialni

Posłuchaj

Dowiedz się więcej

Wstrzymaj

Zobacz cały materiał

Ten i inne materiały obejrzysz w subskrypcji

- Większość kobiet przechodzi menopauzę i może to być wydarzenie zmieniające życie, niezależnie od tego, czy stosują HTZ, czy nie. Zdrowy styl życia - na przykład ćwiczenia, aktywność fizyczna i zdrowa dieta - jest szczególnie ważny w tym okresie, aby złagodzić niektóre z jej skutków. Wszyscy musimy jednak być bardziej wyczuleni nie tylko na zdrowie fizyczne, ale także psychiczne kobiet w okresie menopauzy i rozpoznawać, kiedy zmagają się z problemami. Nie powinno być wstydu w mówieniu innym o tym, przez co się przechodzi i proszeniu o pomoc - komentuje w "Psychological Medicine" jedna z autorek badania, dr Christelle Langley z Cambridge University.

Bardziej podatne na alzheimera?

Menopauza wydawała się również wpływać na funkcje poznawcze. Kobiety po menopauzie, które nie stosowały HTZ, miały wolniejszy czas reakcji niż kobiety, które jeszcze nie rozpoczęły menopauzy lub stosowały HTZ. Nie było jednak istotnych różnic między tymi trzema grupami, jeśli chodzi o zadania pamięciowe. - Wraz z wiekiem nasz czas reakcji staje się wolniejszy - to po prostu część naturalnego procesu starzenia, który dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Wyobraź sobie, że ktoś zadaje ci pytanie w quizie - chociaż nadal możesz udzielić prawidłowej odpowiedzi jako młoda osoba, młodsze osoby bez wątpienia osiągnęłyby to znacznie szybciej. Menopauza wydaje się przyspieszać ten proces, ale HTZ wydaje się go hamować, nieznacznie spowalniając proces starzenia - tłumaczy inna badaczka, dr Katharina Zühlsdorff z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Cambridge.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:

Administracja Trumpa stoi po stronie kobiet? Zachęca do tego, czego długo się bano

Zuzanna Kuffel

W obu grupach kobiet po menopauzie naukowcy zaobserwowali znaczące zmniejszenie objętości istoty szarej - tkanki mózgowej, która zawiera ciała komórek nerwowych i pomaga przetwarzać informacje, kontrolować ruch oraz zarządzać pamięcią i emocjami. W szczególności różnice te wystąpiły w hipokampie (odpowiedzialnym za tworzenie i przechowywanie wspomnień), korze entorhinalnej ("bramie" przekazującej informacje między hipokampem a resztą mózgu) oraz przedniej korze obręczy (części mózgu, która pomaga zarządzać emocjami, podejmować decyzje i koncentrować uwagę). - Obszary mózgu, w których zaobserwowaliśmy te różnice, to te, które są zazwyczaj dotknięte chorobą Alzheimera. Menopauza może sprawić, że kobiety będą bardziej podatne na tę chorobę w późniejszym okresie. Choć nie jest to pełna historia, może to pomóc wyjaśnić, dlaczego obserwujemy prawie dwa razy więcej przypadków demencji u kobiet niż u mężczyzn - dodaje główna autorka badania, prof. Barbara Sahakian.