Urodziny Grubej Kaśki. Od 50 lat pompuje wodę spod dna Wisły

Warszawa

Płetwonurek sondujący dno przy Grubej Kaśce
Gruba Kaśka i pracujący spulchniacz hydrauliczny Chudy Wojtek
Fragment nowego drenu przygotowanego do ułożenia pod dnem Wisły | MPWiK
Budowa tunelu pod Wisłą łączącego Grubą Kaśkę ze Stacją Uzdatniania Wody "Praga" | MPWiK
Dyspozytornia Grubej Kaśki w latach 60.
Płetwonurek sondujący dno przy Grubej Kaśce
Gruba Kaśka i pracujący spulchniacz hydrauliczny Chudy Wojtek
Fragment nowego drenu przygotowanego do ułożenia pod dnem Wisły | MPWiK
Budowa tunelu pod Wisłą łączącego Grubą Kaśkę ze Stacją Uzdatniania Wody "Praga" | MPWiK
Dyspozytornia Grubej Kaśki w latach 60.
Płetwonurek sondujący dno przy Grubej Kaśce

Grubą Kaśkę i uwijające się wokół niej Chude Wojtki zna chyba każdy warszawiak. Wystarczy spojrzeć z Trasy Łazienkowskiej. Miejskie wodociągi mają patent na stojącą w nurcie Wisły studnię. We wrześniu stuknęło jej 50 lat pracy.

Grube Kaśki w Warszawie są co najmniej dwie. Pierwsza nosząca takie imię osiemnastowieczna studnia stoi przy dzisiejszym placu Bankowym, a dawnym Tłomackiem.

Druga, obchodząca właśnie pięćdziesięciolecie pracy imienniczka, stoi w Wiśle.

Największa w Europie

Ten oczywisty dziś element rzecznego krajobrazu stolicy był swego czasu wyjątkowo nowatorskim pomysłem. Gruba Kaśka, największa studnia infiltracyjna w Europie, pobiera wodę spod dna Wisły. Jest to możliwe dzięki piętnastu drenom, czyli perforowanym rurom, ułożonym promieniście na głębokości ok. 7 m pod dnem rzeki. Woda, przefiltrowana przez wiślany piasek, trafia do wnętrza studni, skąd - za pomocą pomp - tłoczona jest do kolejnych etapów uzdatniania.

Wymiary "Kaśki"

Choć nie do końca wypada o to pytać, to Kaśka ma blisko 44 metry w obwodzie i ponad 49 metrów wysokości. Z praskim brzegiem łączy ją 311-metrowy tunel, którego strop, przy bardzo niskim poziomie Wisły, wyłania się nad wodę.

Gruba Kaśka zimą (2010) | Wikipedia CC BY 2.0 / Kuba Luchtaj
Gruba Kaśka w swoje 45 urodziny | Wikipedia CC BY-SA 3.0 / Nikolaus von Nathusius
Gruba Kaśka zimą (2010) | Wikipedia CC BY 2.0 / Kuba Luchtaj
Gruba Kaśka w swoje 45 urodziny | Wikipedia CC BY-SA 3.0 / Nikolaus von Nathusius
Gruba Kaśka zimą (2010) | Wikipedia CC BY 2.0 / Kuba Luchtaj
Gruba Kaśka w swoje 45 urodziny | Wikipedia CC BY-SA 3.0 / Nikolaus von Nathusius

Patent na Grubą Kaśkę

Praski wodociąg, w skład którego wchodzi Gruba Kaśka, produkuje średnio 65 000 metrów sześciennych wody na dobę. Od momentu wypompowania jej spod dna Wisły do pojawienia się jej w domowym kranie mija średnio kilkadziesiąt godzin.

Autorami projektu byli inżynierowie Włodzimierz Skoraszewski i Stanisław Wojnarowicz, ówczesny dyrektor Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji. Pobieranie wody spod dna rzeki było na tyle nowatorskie, że przedsiębiorstwo otrzymało patent na to rozwiązanie.

Gruba Kaśka i Chude Wojtki

Historia Grubej Kaśki rozpoczyna się w 1950 roku, kiedy to Włodzimierz Skoraszewski przedstawił koncepcję budowy ujęcia poddennego w Wiśle. Budowa oddalonej o odległości 50 metrów od prawego brzegu Wisły, głębokiej na 31 metrów studni, ruszyła 31 marca 1953 r., aby zakończyć w latach 1954-55. W 1960 rozpoczęto budowę tunelu, a we wrześniu 1964 Gruba Kaśka została oddana do użytku. Rok później uruchomiono Wodociąg Praski.

Do prawidłowego filtrowania wody niezbędne jest odpowiednie "złoże filtracyjne", czyli piasek i żwir nad drenami. W 1968 roku zaprojektowano zajmujące się płukaniem i spulchnianiem piasku Chude Wojtki.

W latach 1969- 1970 dobudowano dwa kolejne ujęcia wody.

Wystawę zdjęć Grubej Kaśki i Stacji Uzdatniania Wody "Praga" można oglądać do 3 października na Krakowskim Przedmieściu, w pobliżu wieży widokowej kościoła św. Anny i na ogrodzeniu SUW "Praga" wzdłuż ulic Brukselskiej i Wersalskiej.

Więcej archiwalnych zdjęć z Warszawy na stronie NAC.

Trasa Łazienkowska i na most Łazienkowski. Na jezdni autobus Jelcz-Berliet. W tle zakole Wisły z ujęciem wody Gruba Kaśka (1974)
Rutowska Grażyna / NAC

wp/mz