Naukowcy regularnie sprawdzają, jak przebywanie w przestrzeni kosmicznej wpływa na organizm człowieka. Do tej pory większości takich badań dotyczyła jednak mężczyzn.

Zbadali wpływ mikrograwitacji na powstawanie zakrzepów

Z uwagi na to, że liczba kobiet w kosmosie stale rośnie, naukowcy z Simon Fraser University (SFU, Kanada) oraz Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) postanowili sprawdzić, jak mikrograwitacja wpływa na krzepnięcie krwi u pań. Skłonił ich do tego przypadek astronautki, u której po dwóch miesiącach przebywania w kosmosie, podczas badania ultrasonograficznego (USG) na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), wykryto zakrzep krwi w żyle szyjnej.

W tym celu naukowcy przeprowadzili eksperyment, w ramach którego przez pięć dni poddawali 18 zdrowych uczestniczek "suchemu zanurzeniu" w komorze VIVALDI. Technika ta pozwala zbadać wpływ mikrograwitacji na organizm. Badania osoba jest umieszczana w wannie wypełnionej wodą o temperaturze neutralnej (około 32-34 stopnie Celsjusza), ale jest odizolowana od bezpośredniego kontaktu z wodą przez specjalną, elastyczną i wodoodporną tkaninę. Jej ciało "pływa" w wodzie, co wywołuje stan przypominający unoszenie się w przestrzeni. Naukowcy analizowali reakcje krzepnięcia w czasie rzeczywistym. Za pomocą metody diagnostycznej zwanej tromboelastometrią rotacyjną (ROTEM) mierzyli, jak powstaje i jak postępuje krzepnięcie w organizmie. Krew uczestniczek została również przeanalizowana pod kątem hormonów menstruacyjnych, które nie miały wpływu na krzepnięcie krwi.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:

Czy dowiemy się, co dolega choremu astronaucie?

W kosmosie zakrzepy tworzą się inaczej niż na Ziemi

Nieleczone zakrzepy krwi mogą się przemieszczać wraz z krwią. Jeśli dotrą do płuc, serca lub mózgu, mogą spowodować zatorowość płucną, zawał serca lub udar. W warunkach ziemskiej grawitacji zakrzepy krwi najczęściej tworzą się w nogach, co daje organizmowi więcej czasu na samoistne rozbicie zakrzepu lub leczenie przed wystąpieniem zdarzenia zagrażającego życiu. Bez siły grawitacji krew gromadzi się w głowie, a w niektórych przypadkach nawet zmienia kierunek, tworząc warunki sprzyjające powstawaniu zakrzepów. Po pięciu dniach eksperymentu naukowcy zauważyli, że czas krzepnięcia (czyli potrzebny do rozpoczęcia tworzenia się zakrzepów) wydłużył się, ale po rozpoczęciu krzepnięcia zakrzepy te tworzyły się szybciej. Ponadto były bardziej wytrzymałe i stabilne. Naukowcy z USF wskazali, że chociaż wyniki badania po zaledwie pięciu dniach w symulowanej mikrograwitacji nie były klinicznie niepokojące, to należy przeprowadzić kolejne eksperymenty w celu oceny potencjalnego ryzyka związanego z dłuższymi lotami kosmicznymi. - Wiemy, że na Ziemi krzepnięcie krwi u mężczyzn i kobiet może zmieniać się w zależności od wieku, ale mamy niewiele informacji na temat tego, czy będzie ono inne w kosmosie - powiedział dr Andrew Blaber z SFU, profesor fizjologii biomedycznej i kinezjologii oraz główny autorów badania. - Stwierdziliśmy, że w warunkach mikrograwitacji u uczestniczek badania krzepnięcie krwi trwało dłużej. Ale gdy już krzepnięcie się rozpoczęło, zakrzep formował się szybciej i był bardziej stabilny, co utrudniało jego rozpad - uzupełnił. Tiffany Stead, współautorka badania, zauważyła, że kombinacja wolniejszej inicjacji, szybszego formowania i bardziej wytrzymałego zakrzepu w krótkim okresie nie okazała się z natury niebezpieczna. Budzi ona jednak obawy astronautów ze względu na to, jak i gdzie w organizmie mogą tworzyć się te zakrzepy w kosmosie, z dala od szybkiej pomocy medycznej. - Odkryliśmy, że w kosmosie zakrzepy krwi częściej tworzą się w żyle szyjnej. Stamtąd krew nie musi pokonywać dużej odległości, aby dotrzeć do płuc lub serca i wywołać poważne zdarzenie medyczne - wskazała Stead. - Kosmos nie jest miejscem, w którym takie rzeczy powinny się zdarzać - dodała.

Regularne USG przed lotem w kosmos

Zespół Blabera zajmuje się obecnie analizą porównywalnych danych z suchego zanurzenia mężczyzn. Mają one pomóc w przyszłym monitorowaniu medycznym lub podejmowaniu środków zaradczych niezbędnych podczas lotów kosmicznych. Agencje kosmiczne już teraz zwracają szczególną uwagę na ryzyko zakrzepów. Załogi astronautów regularnie wykonują USG żył szyjnych podczas misji. To właśnie ta technologia przypadkowo ujawniła zakrzep u astronautki przebywającej na ISS w 2020 roku. - Teraz, gdy (agencje kosmiczne - red.) wiedzą, że to może się zdarzyć, częściej biorą to pod uwagę jako część standardowych działań - zaznaczył Blaber.

Opracował Krzysztof Posytek