20 marca o godzinie 15.46 nastąpi równonoc wiosenna. W tym momencie rozpocznie się astronomiczna wiosna. Słońce przejdzie wówczas przez tak zwany punkt Barana, czyli punkt równonocy wiosennej. Wiosna potrwa do 21 czerwca do godziny 10.25. Dojdzie wówczas do przesilenia letniego.
W trakcie wiosny będzie można dostrzec gołym okiem na niebie jasne planety, widowiskowe koniunkcje, a być może nawet komety.
Czym są astronomiczne pory roku
Astronomiczne pory roku definiowane są przez momenty górowania Słońca w zenicie nad równikiem lub zwrotnikami. Sytuacjom tym odpowiadają też odpowiednie pozycje Słońca na niebie w swojej pozornej drodze na tle gwiazd, zwanej ekliptyką.
Patrząc od strony górowania Słońca w zenicie, to w momencie równonocy wiosennej następuje to nad równikiem. Od tej pory dni stają się dłuższe od nocy na półkuli północnej (na półkuli południowej jest odwrotnie). Maksymalnie oddalone od równika równoleżniki, nad którymi Słońce może górować w zenicie, nazywane są zwrotnikami. W przypadku półkuli północnej jest to zwrotnik Raka. Górowanie nad nim to przesilenie letnie, oznaczające koniec wiosny i początek lata.
Gdy spojrzymy dokładniej na układy współrzędnych w astronomii, to poza układem ze wspomnianą wcześniej ekliptyką istnieje także drugi układ współrzędnych, związany z równikiem niebieskim i biegunami. Równik niebieski jest jakby przedłużeniem równika ziemskiego w kosmos. Wiemy, że oś obrotu Ziemi, która wyznacza północny i południowy biegun niebieski, jest nachylona względem płaszczyzny ekliptyki. Tym samym nachylona jest także płaszczyzna równika niebieskiego. W efekcie równik niebieski i ekliptyka przecinają się w dwóch punktach. Jeden z nich nazywa się punktem Barana, a drugi punktem Wagi. Gdy pozorna pozycja Słońca wypada w tych punktach, mamy równonoce: odpowiednio wiosenną w marcu lub jesienną we wrześniu.
Niektórych może zdziwić, że punkt Barana wcale nie znajduje się na niebie w gwiazdozbiorze Barana. Zmienił pozycję poza obręb tego gwiazdozbioru już w pierwszym wieku naszej ery. Aktualnie znajduje się w konstelacji Ryb, ale nazwa pozostała. Punkt równonocy wiosennej wędruje na tle gwiazdozbiorów, bowiem zmienia się położenie osi obrotu Ziemi. Nazywane jest to precesją. Wówczas oś obrotu naszej planety zatacza okrąg w ciągu 25,8 tysiąca lat. Astronomiczne obliczenia wskazują, że punkt Barana przemieści się do gwiazdozbioru Wodnika w 2597 roku.
Co szykuje dla nas nocne niebo na wiosnę
Wiosną można zobaczyć na niebie sporo ciekawych zjawisk astronomicznych. Co więcej, rosnące temperatury sprzyjają spoglądaniu na wieczorne niebo. Widoczne będą dla nas najjaśniejsze na nocnym niebie planety Układu Słonecznego. Nocą z 20 na 21 marca bardzo jasno świecić będzie Jowisz, który znajdzie się w malowniczej konfiguracji nad gwiazdozbiorem Oriona, złożonym z jasnych gwiazd przypominających ułożeniem schematyczną sylwetkę człowieka, obok gwiazdozbioru Bliźniąt i w pobliżu Procjon z konstelacji Małego Psa. Na dole, nad horyzontem, dostrzeżemy Syriusza, najjaśniejszą gwiazdę nocnego nieba.
Już 25 i 26 marca Jowisza minie Księżyc w spektakularnej koniunkcji. Takich koniunkcji Księżyca z Jowiszem będzie wiosną jeszcze kilka. Będą one miały miejsce 23 kwietnia, 20 maja i 17 czerwca.
Ciekawa będzie też możliwość zobaczenia Księżyca w pobliżu gromady otwartej Plejady. W poniedziałek, 23 marca o godzinie 9 znajdzie się on na tle Plejad. To w trakcie dnia, ale gdy spojrzymy na niebo wieczorem poprzedniego dnia i wieczorem 23 marca, to zobaczymy go najpierw po jednej, a potem po drugiej stronie Plejad. Następna okazja do obserwacji nadejdzie 19 kwietnia. O godz. 20 niebo będzie jeszcze dość jasne, choć powinno być możliwe dostrzeżenie wąskiego sierpa Księżyca tuż obok Plejad. Wtedy poniżej będzie świecić bardzo jasno Wenus.
Wenus jest na niebie jaśniejsza od Jowisza. O ile ten drugi przez całą wiosnę będzie widoczny wieczorami dość wysoko, to Wenus na początku wiosny będzie widoczna tylko przez krótki czas po zachodzie Słońca. W miarę upływu czasu będzie jednak zachodzić coraz później. Na spółkę z Księżycem również ona zapewni nam widowiskowe koniunkcje. Wypadną one 20 marca, 19 kwietnia, 19 maja i 17 czerwca.
Wiosną przypadnie kilka kosmicznych rocznic
A skoro już mowa o zbliżeniach Księżyca do jasnych planet, to 19 czerwca nastąpi koniunkcja Księżyca zarówno z Wenus, jak i Jowiszem. Można też spróbować zobaczyć Urana, jednak nie obejdzie się bez teleskopu. W czerwcowe wieczory, tuż po zachodzie Słońca, można próbować wypatrzeć Merkurego. Pozostałe planety generalnie nie będą wiosną w dogodnej pozycji do obserwacji. Z rojów meteorów można zapolować na Lirydy, które mają maksimum w nocy z 22 na 23 kwietnia. W ciągu godziny jest szansa na dostrzeżenie do 18 meteorów. Inny z bardziej aktywnych rojów to Eta Akwarydy z maksimum wypadającym szóstego maja, które mogą mieć teoretycznie nawet 60 zjawisk na godzinę. Spośród komet potencjalne szanse na obejrzenie gołym okiem mają C/2026 A1 (MAPS) w kwietniu, o ile przetrwa przelot obok Słońca, a także C/2025 R3 (PanSTARRS) pod koniec kwietnia. Według jednej z hipotez pierwsza z wymienionych może być fragmentem komety z 371 roku p.n.e., zwanej Kometą Artystotelesa. Były wtedy raporty, że rozpadła się na dwa fragmenty. Warto mieć jednak na uwadze, że komety potrafią zachowywać się w różny sposób, więc trzeba po prostu śledzić bieżące doniesienia na temat ich jasności. Pełnie Księżyca przypadną 2 kwietnia, 1 maja i 31 maja, zaś nowie - 17 kwietnia, 16 maja i 15 czerwca. Wiosną wypadnie też kilka kosmicznych rocznic. W niedzielę, 22 marca, obchodzimy Międzynarodowy Dzień Ziemi. Niedziela, 12 kwietnia, to z kolei Międzynarodowy Dzień Załogowych Lotów Kosmicznych, w trakcie którego bywają organizowane wydarzenia czasem nazywane "Nocami Jurija", nawiązujące do Jurija Gagarina, który jako pierwszy człowiek wykonał lot kosmiczny w 1961 roku. W poniedziałek 13 kwietnia rozpoczyna się Międzynarodowy Tydzień Ciemnego Nieba, sobota 25 kwietnia to Międzynarodowy Dzień Astronomii, a 16 maja jest Międzynarodowym Dniem Światła.
Opracowała Julia Zalewska-Biziuk