Archeolodzy odkryli ślady zapomnianego średniowiecznego miasta w województwie zachodniopomorskim, które powstało prawdopodobnie w drugiej połowie XIII lub na początku XIV wieku i funkcjonowało krótko. Chodzi o Stolzenberg, którego relikty zachowały się w lasach w pobliżu osady Zagroda koło Sławoborza.
Badania prowadził zespół archeologów z Fundacji Relicta. Jak podają naukowcy, pierwsze wzmianki o Stolzenbergu pojawiają się w źródłach pisanych dopiero w XVI wieku. Archeolodzy dotarli też do niemieckiej literatury z XIX wieku, w której wspominano o istnieniu w rejonie Sławoborza pozostałości wymarłego miasta. Według tych dziewiętnastowiecznych podań zachowały się jego fortyfikacje, oraz nazwy lokalne pól: Alt Stadt (Stare Miasto) i Hospital (Szpital).
Pierwsze materialne dowody na średniowieczne użytkowanie tego terenu przyniosły badania z lat 2020–2021. W trakcie prac z użyciem detektorów metali znaleziono ponad 400 zabytków metalowych, datowanych od końca XIII do XV wieku. Wśród nich były narzędzia, elementy stroju oraz monety, m.in. średniowieczne brakteaty.
Potrzebne dalsze badania
Przełomowe okazały się jednak badania przeprowadzone w 2025 roku. Obejmowały one analizy geofizyczne, skaning LiDAR z wykorzystaniem drona oraz odwierty geologiczne. Wyniki jednoznacznie potwierdziły istnienie reliktów miasta i pozwoliły odtworzyć jego układ urbanistyczny.
- Na obszarze około sześciu hektarów, otoczonym wałem i fosą, zarejestrowaliśmy ponad 1,5 tysiąca anomalii sugerujących obecność dawnych struktur, takich jak budynki. W centralnej części widoczny jest prawdopodobny rynek, otoczony działkami mieszczańskimi, oraz przebieg głównej ulicy prowadzącej do bramy miejskiej - mówi Piotr Wroniecki z Fundacji Relicta.
Dzięki temu, że teren pozostaje zalesiony i niezabudowany, relikty obwałowań ziemnych zachowały się w bardzo dobrym stanie, a fosa jeszcze dziś ma głębokość 5,5 m.
Pierwsze wyniki datowania radiowęglowego wskazują, że miasto istniało już w pierwszych dekadach XIV wieku. Za jego fundatorów badacze uznają najprawdopodobniej margrabiów brandenburskich z Nowej Marchii, choć nie wykluczają udziału biskupów kamieńskich. Stolzenberg funkcjonował jednak krótko i został opuszczony z przyczyn, których na razie nie udało się ustalić.
- Nie potrafimy dziś powiedzieć, dlaczego miasto upadło. Mogły to być czynniki naturalne, zmiany szlaków handlowych albo wydarzenia militarne. Aby odpowiedzieć na te pytania, potrzebne byłyby badania sondażowe - zaznacza Marcin Krzepkowski z Fundacji Relicta.
Projekt badawczy zrealizowano w 2025 roku dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W kolejnych sezonach planowane są dalsze prace, które mają pomóc m.in. w ustaleniu lokalizacji kościoła i cmentarza wzmiankowanych w źródłach już w 1291 roku.
Opracowała Natalia Grzybowska
Źródło: PAP
Źródło zdjęcia głównego: Fundacja Relicta