Unikatowe nagranie z pogrzebu Józefa Piłsudskiego odnalezione po 91 latach

Niepublikowany film z pogrzebu Marszałka Piłsudskiego (1935)
Niepublikowany film z pogrzebu Marszałka Piłsudskiego (1935)
Źródło wideo: Narodowe Archiwum Cyfrowe
Źródło zdj. gł.: Narodowe Archiwum Cyfrowe
Narodowe Archiwum Cyfrowe wzbogaciło się o niepublikowany dotąd amatorski film z uroczystości pogrzebowych Józefa Piłsudskiego, które odbyły się 18 maja 1935 roku w Krakowie. Jego autorem jest Tadeusz Rowiński, krakowski stomatolog i filmowiec amator. Nagranie zostało odnalezione na rynku antykwarycznym. To jedyny znany prywatny zapis filmowy tego wydarzenia.

Film opublikowany przez Narodowe Archiwum Cyfrowe został zarejestrowany 18 maja 1935 roku na taśmie 8 mm przez Tadeusza Rowińskiego (1905–1997), krakowskiego stomatologa i filmowca amatora, który po wojnie wyemigrował do USA. Zapis trwa 7 minut i 32 sekundy, jest pozbawiony dźwięku i został nakręcony z dwóch punktów obserwacyjnych: z okna kamienicy przy ul. Wiślnej oraz z jednej z kamienic przy Rynku Głównym.

Na taśmie widać nieprzebrane tłumy żałobników, fragmenty pochodu żałobnego, atmosferę miasta pogrążonego w ciszy i skupieniu, a także kluczowe postacie życia publicznego II RP - prezydenta Ignacego Mościckiego oraz generała Edwarda Śmigłego-Rydza towarzyszącego Aleksandrze Piłsudskiej.

Niepublikowany film z pogrzebu marszałka Piłsudskiego (1935)
Niepublikowany film z pogrzebu marszałka Piłsudskiego (1935)
Źródło zdjęcia: Narodowe Archiwum Cyfrowe

W przeciwieństwie do oficjalnych kronik filmowych realizowanych przez Polską Agencję Telegraficzną, materiał Rowińskiego ma charakter prywatnej, amatorskiej rejestracji, co nadaje mu wyjątkową wartość źródłową - pokazuje historię "z bliska", pozbawioną inscenizacji i propagandowej narracji.

Narodowe Archiwum Cyfrowe podkreśliło, że "choć przebieg pogrzebu Marszałka Piłsudskiego został bogato udokumentowany fotograficznie - m.in. w zasobie Narodowego Archiwum Cyfrowego, w zbiorach Koncernu Ilustrowanego Kuriera Codziennego - film ten nie miał dotąd swojego odpowiednika w zbiorach państwowych".

Klatka kluczowa-424347
Niepublikowany film z pogrzebu Marszałka Piłsudskiego (1935)
Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Taśma z rynku antykwarycznego

Narodowe Archiwum Cyfrowe wyjaśniło, że to nagranie jest pierwszym i jedynym filmowym dokumentem o takim charakterze w zasobie archiwum, co czyni je źródłem o fundamentalnym znaczeniu dla badaczy historii, kultury wizualnej i pamięci narodowej.

Okazuje się, że unikatowa taśma pojawiła się niedawno na rynku antykwarycznym w ofercie Krakowskiego Domu Aukcyjnego. Po jej identyfikacji Narodowe Archiwum Cyfrowe skorzystało z ustawowego prawa pierwokupu, działając na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Specjaliści z Archiwum Narodowego w Krakowie przygotowali szczegółową opinię konserwatorską. Stan zachowania taśmy oceniono jako dobry lub bardzo dobry, co umożliwiło jej bezpieczne przejęcie i dalsze prace archiwalne.

Udostępniona 11 maja 2026 roku wersja filmu ma charakter techniczny (poglądowy). Jest to etap otwierający proces, który pozwoli w przyszłości zaprezentować materiał w jakości odpowiadającej jego znaczeniu.

Po zakończeniu prac Narodowe Archiwum Cyfrowe planuje udostępnienie cyfrowej wersji filmu.

Źródło: PAP
Czytaj także: