Rurociąg naftowy Przyjaźń, główny szlak transportujący rosyjską ropę naftową przez Ukrainę na Węgry i Słowację, jest nieczynny od końca stycznia 2026 roku, kiedy został uszkodzony w wyniku rosyjskich ataków. Operator ukraińskiego systemu rurociągów naftowych Ukrtransnafta oświadczył w piątek, że ropociąg został poważnie uszkodzony i jest remontowany.
Budapeszt i Bratysława utrzymują jednak, że władze w Kijowie celowo opóźniają przywrócenie transportu surowca. W ocenie węgierskiego ministra spraw zagranicznych, Petera Szijjarto, "polityczny szantaż" Kijowa ma na celu wywarcie presji na Węgry, by spełniły żądania dotyczące "wsparcia wojny, umożliwienia wywozu pieniędzy Węgrów na Ukrainę i wpuszczenia Ukrainy do UE".
Strona węgierska zapewnia też, że nie ma "żadnych technicznych ani fizycznych powodów", dla których tranzyt nie został przywrócony, nie podając jednak przy tym dowodów na poparcie swojej tezy.
Groźba wstrzymania dostaw prądu na Ukrainę
W odpowiedzi na przerwanie dostaw Węgry i Słowacja uwolniły swoje strategiczne rezerwy ropy naftowej, wstrzymały dostarczanie oleju napędowego na Ukrainę oraz zagroziły wstrzymaniem przesyłu energii elektrycznej oraz - w przypadku Węgier - gazu. Szef węgierskiej dyplomacji oświadczył w piątek, że Budapeszt będzie też blokować 90-miliardową pożyczkę UE dla Ukrainy do czasu wznowienia tranzytu ropy naftowej na Węgry.
Węgierski portal Telex zauważył, że "Budapeszt strzela sobie w stopę, nie dostarczając oleju napędowego na Ukrainę". Powołując się na źródła w przemyśle paliwowym, Telex napisał, że wstrzymanie dostaw oleju napędowego na Ukrainę jest poważnym błędem biznesowym, ponieważ, mimo iż Węgry mają znaczną przewagę na tym rynku, inne kraje mogą szybko go przejąć.
Minister Szijjarto oskarżył prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o "celowe narażanie węgierskich dostaw energii, podczas gdy Węgry odgrywają kluczową rolę w bezpieczeństwie energetycznym Ukrainy". "Znaczna część ukraińskiego importu gazu, energii elektrycznej i oleju napędowego trafia przez Węgry lub z Węgier" - wyjaśnił.
Dane firmy EXPRO, ukraińskiej grupy consultingowej, wskazują, że w 2025 roku Ukraina importowała z Węgier ponad 2,9 mld metrów sześciennych gazu ziemnego, czyli 45 proc. całkowitego importu surowca. Węgry są również ważnym dostawcą energii elektrycznej na Ukrainę, odpowiadając za 42 proc. importu w 2025 roku. W przypadku Słowacji w lutym bieżącego roku wskaźnik dotyczący energii elektrycznej wyniósł 18 proc.
Wspólnota Energetyczna pod wpływem UE
Władze w Budapeszcie wezwały też UE do stanięcia po stronie swoich państw członkowskich - Węgier i Słowacji. Komisja Europejska zapewniła wcześniej w tym tygodniu, że jest w kontakcie z Ukrainą w sprawie naprawy rurociągu Przyjaźń oraz że skonsultuje się z ekspertami w sprawie tego, czy wstrzymanie przez Budapeszt i Bratysławę dostaw oleju napędowego na Ukrainę nie naruszyło klauzuli solidarności w ramach unijnej dyrektywy o zapasach ropy naftowej.
Zarówno Ukraina, jak i Węgry oraz Słowacja, należą do Wspólnoty Energetycznej. Jej członków obowiązuje część przepisów unijnych dotyczących energii, w tym dyrektywa w sprawie zapasów ropy naftowej, zobowiązująca państwa do utrzymywania minimalnych zapasów ropy naftowej lub produktów ropopochodnych, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw w przypadku kryzysu energetycznego. W ramach dyrektywy państwa obowiązuje także zasada o solidarności, która nakłada na członków wspólnoty obowiązek wzajemnej pomocy w przypadku sytuacji kryzysowych związanych z ropą naftową.
Komentując groźbę zablokowania unijnej pożyczki dla Ukrainy przez Budapeszt, KE ogłosiła w piątek, iż "oczekuje, że wszystkie państwa UE dotrzymają porozumienia politycznego w sprawie ostatecznego przyjęcia pożyczki dla Ukrainy". Rzeczniczka KE, Paula Pinho, przypomniała, że podczas grudniowego posiedzenia Rady Europejskiej przywódcy państw UE osiągnęli jednomyślne porozumienie polityczne w sprawie zapewnienia 90 mld euro wsparcia na potrzeby budżetowe i wojskowe Ukrainy w ciągu najbliższych dwóch lat. Węgry odmówiły wówczas udziału w zobowiązaniu.
Odpowiedź Ukrainy
Ukraińskie ministerstwo spraw zagranicznych określiło w sobotnim komunikacie ostatnie działania Węgier i Słowacji jako działania "prowokacyjne, nieodpowiedzialne i zagrażające bezpieczeństwu energetycznemu regionu".
"W obliczu bezpodstawnych i nieodpowiedzialnych gróźb, płynących z Budapesztu i Bratysławy w ostatnich dniach, Ukraina rozważa możliwość uruchomienia Mechanizmu Wczesnego Ostrzegania przewidzianego w Umowie Stowarzyszeniowej między Ukrainą a Unią Europejską. Wzywamy rządy Węgier i Słowacji do konstruktywnej współpracy i odpowiedzialnego postępowania. Ultimatum należy stawiać Kremlowi, a już na pewno nie Kijowowi" - oświadczył resort spraw zagranicznych Ukrainy.
Węgry w obliczu wyborów
Spór węgiersko-ukraiński dotyczacy przerwanych dostaw ropy wpisuje się w kontekst przedwyborczej kampanii na Węgrzech. Środowisko Orbana skupia się w niej na ostrzeżeniach dotyczących możliwości wciągnięcia kraju w wojnę, podkreślając jednocześnie utrzymanie dostaw tanich surowców energetycznych z Rosji, w czym kluczowe znaczenie - w narracji władz - odegrały bliskie relacje Orbana z prezydentami Donaldem Trumpem i Władimirem Putinem. Ukraina jest również oskarżana o rzekome ingerowanie w proces wyborczy oraz wspieranie opozycji poprzez chęć wywołania na Węgrzech "chaosu".
Wybory parlamentarne na Węgrzech odbędą się 12 kwietnia.
Opracowała Alicja Skiba/ams
Źródło: PAP, tvn24.pl
Źródło zdjęcia głównego: Aliaksandr Kushner / Shutterstock.com
