8 lipca 2026 r. weszła w życie reforma Państwowej Inspekcji Pracy, a wraz z nią przepisy nadające inspekcji uprawnienia do zamiany pozornych umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę.
Z informacji przesłanej przez PIP wynika, że od 8 lipca do 13 sierpnia wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących nieprawidłowego wyboru cywilnoprawnej formy zatrudnienia. Od 1 stycznia bieżącego roku tych skarg jest 1794 (w analogicznym okresie ubiegłego roku było ich 619).
Zdecydowana większość skarg dotyczy nieprawidłowego zawarcia umowy zlecenia.
Skargi z handlu, usług i produkcji
Jak poinformowała inspekcja, skarżący wykonują pracę m.in. w usługach, handlu i produkcji. Zgłoszenia dotyczą również podmiotów leczniczych, ogólnopolskich sieci gastronomicznych, branży ochroniarskiej oraz pracy platformowej.
Nie wszystkie sprawy mogą jednak zostać rozpatrzone z wykorzystaniem nowych uprawnień PIP.
- Znaczna część wpływających skarg dotyczy zakończonych jeszcze przed 8 lipca okresów pracy, a to uniemożliwia zastosowanie nowych narzędzi przekwalifikowania umów cywilnoprawnych. Wiele z nich zawiera również istotne braki formalne. Możliwość ich dalszego procedowania będzie warunkowało usunięcie tych braków - zauważył główny inspektor pracy Janusz Krasoń.
Ponad 100 rozpoczętych kontroli
Od 8 lipca inspektorzy pracy rozpoczęli ponad 100 kontroli dotyczących przestrzegania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi. Do czasu przekazania danych zakończono 35 z nich.
W przypadkach, w których inspektorzy zakwestionowali wybór cywilnoprawnej formy zatrudnienia, wydali 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
PIP zaznaczyła, że na dzień przekazania informacji w żadnej z tych spraw nie wystąpiły okoliczności uzasadniające wszczęcie postępowania administracyjnego, które mogłoby zakończyć się wydaniem decyzji przez okręgowego inspektora pracy.
Pracodawcy zmieniają umowy dobrowolnie
Inspekcja odnotowuje również przypadki, w których pracodawcy sami decydują się na zmianę podstawy zatrudnienia - jeszcze zanim inspektor zakończy szczegółowe ustalenia i zastosuje przewidziane prawem środki.
- Warto wskazać, że notujemy także pozytywne efekty reformy, polegające na dobrowolnym dokonywaniu przez pracodawców zmian nieprawidłowo wybranych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, bez stosowania środków prawnych przez inspektorów pracy - zaznaczył szef PIP.
Od 8 lipca do 6 sierpnia w trakcie kontroli inspektorzy pracy uzyskali informacje o 201 przypadkach zmiany funkcjonującej umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę jeszcze przed dokonaniem w tym zakresie szczegółowych ustaleń przez inspektora pracy i skierowaniem środków prawnych.
Siedem interpretacji indywidualnych
Do PIP wpływają także wnioski o wydanie interpretacji indywidualnych dotyczących właściwej podstawy zatrudnienia.
Od 8 lipca główny inspektor pracy wydał siedem decyzji w takich sprawach. W dwóch przypadkach uznał za prawidłowe stanowisko wnioskodawców, którzy zakwalifikowali opisany sposób wykonywania pracy jako stosunek cywilnoprawny.
W pięciu pozostałych przypadkach zakwestionował stanowisko wnioskodawców. Uznał, że mimo twierdzeń stron opisane warunki wykonywania pracy wskazują na istnienie stosunku pracy.
Najpierw polecenie, później decyzja
Zgodnie z nowymi przepisami, po wykryciu nieprawidłowości PIP w pierwszej kolejności wydaje polecenie usunięcia naruszenia. Jeżeli pracodawca go nie wykona, inspektor może wystąpić do okręgowego inspektora pracy z wnioskiem o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę cywilnoprawną w umowę o pracę.
Od takiej decyzji mogą odwołać się zarówno pracodawca, jak i pracownik. Odwołanie wnosi się do sądu pracy w terminie 30 dni. Jego złożenie wstrzymuje wykonanie decyzji do czasu wydania orzeczenia.
Decyzji może zostać nadany rygor natychmiastowej wykonalności wyłącznie w odniesieniu do osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, np. kobiet w ciąży.
Ponadto pracodawca może skorzystać z interpretacji indywidualnej i wystąpić do PIP z wnioskiem o sprawdzenie, czy sposób, w jaki zatrudnia swoich pracowników, jest zgodny z prawem, a jeżeli nie - jak doprowadzić je do stanu zgodnego z prawem.