W 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ponad 40 tys. rent z tytułu niezdolności do pracy - o 6,8 proc. mniej niż rok wcześniej. Według danych ZUS liczba przyznawanych świadczeń zależy w pierwszej kolejności do wieku i płci rencistów. Najwięcej decyzji w ubiegłym roku dotyczyło osób powyżej 50. roku życia, a niemal dwie trzecie nowych rencistów stanowili mężczyźni.
Jak podaje ZUS, wśród osób, którym przyznano rentę z tytułu niezdolności do pracy, przeważają mężczyźni. W 2025 roku stanowili oni 64 proc, podczas gdy kobiety jedynie 36 proc. Różnice widoczne są także w średnim wieku nowych rencistów. W przypadku mężczyzn wyniósł on 54,1 roku, a kobiet 49,5 roku.
Również około dwóch trzecich wszystkich nowych rent w ubiegłym roku było przyznawane z tytułu częściowej niezdolności do pracy - ponad 27 tys. względem ponad 10 tys. z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Zdecydowana większość osób, którym przyznano rentę, to mężczyźni. W 2025 roku było ich ponad 25 tys., podczas gdy kobiet ponad 14 tys.
Od 1 marca 2026 roku wartość renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi 1978,49 zł brutto, natomiast z powodu częściowej niezdolności - 1483,87 zł brutto.
Komu przysługuje renta?
Podstawowym warunkiem ubiegania się o świadczenie jest orzeczenie o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy od lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub komisji lekarskiej. Niezdolność do pracy może być orzeczona maksymalnie na 5 lat, jednak uznawane są wyjątki w przypadku, gdy "lekarz orzecznik, na podstawie wiedzy medycznej, oceni, że nie ma możliwości, aby dana osoba odzyskała zdolność do pracy przed upływem tego czasu".
Co istotne, to ZUS wyznacza termin, kiedy zostaniemy zbadani przez lekarza orzecznika. Następuje to dopiero po złożeniu dokumentów wraz z wnioskiem o przyznanie renty.
Według definicji ZUS osoba niezdolna do pracy "to taka, która utraciła zdolność do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu wskutek choroby lub wypadku i która nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu".
Osoba ubiegająca się o rentę z tego tytułu nie może mieć ustalonego prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) ani spełniać warunków do jej uzyskania. Ponadto renta uzależniona jest od stażu pracy, którego wymagana długość zależy od wieku osoby w momencie pojawienia się niezdolności do wykonywania zawodu:
- 1 rok dla osób przed 20. rokiem życia,
- 2 lata dla osób w wieku 20–22 lata,
- 3 lata dla osób w wieku 22–25 lat,
- 4 lata dla osób między 25. a 30. rokiem życia,
- 5 lat dla osób powyżej 30 lat (te lata muszą przypadać na ostatnie 10 lat przed złożeniem wniosku lub powstaniem niezdolności).
Wyjątki stanowią osoby poniżej 18. roku życia, w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz osoby, które do dnia powstania niezdolności do pracy miały, bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe.
Okresy składkowe stanowią czas, kiedy od naszych dochodów odliczane są składki, jak np. umowa o pracę, działalność gospodarcza czy służba wojskowa. W okresach nieskładkowych - jak sama nazwa wskazuje - nie odprowadzane są składki, jednak państwo uznaje je za ważne i wlicza do stażu pracy, jak np. nauka w szkole wyższej, zasiłek chorobowy czy opieka nad dzieckiem.
Dla kobiet z co najmniej 20-letnim i mężczyzn z 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym nie jest wymagane udowadnianie pięciu lat składkowych w ostatniej dekadzie.
Choroby, które mogą uprawniać do renty
Według danych przekazany przez portal RMF do najczęstszych schorzeń, które mogą być podstawą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, należą:
- choroby układu krążenia,
- choroby neurologiczne,
- choroby układu oddechowego,
- problemy ze wzrokiem,
- zaburzenia psychiczne (takie jak depresja czy schizofrenia),
- nowotwory złośliwe związane z pracą,
- choroby skórne,
- przewlekłe dolegliwości narządu ruchu,
- choroby zakaźne i pasożytnicze,
- schorzenia układu kostno-stawowego, mięśniowego i tkanki łącznej.
W przypadku chorób zawodowych portal wymienia m.in. pylicę płuc, choroby zakaźne, uszkodzenia narządu głosu, częściową utratę słuchu, schorzenia obwodowego układu nerwowego, przewlekłe choroby układu ruchu, choroby skóry i nowotwory złośliwe.
Należy jednak pamiętać, że to lekarz orzecznik ZUS ocenia zdolność do pracy. Nie istnieje określona lista schorzeń, które miałyby uprawniać do pozyskania świadczenia.
Gdzie złożyć wniosek i ile trwa wydanie decyzji?
Listę dokumentów wymaganych do złożenia wniosku znajdziemy na dedykowanej stronie ZUS. Wniosek możemy złożyć w placówce ZUS, pocztą albo przekazać elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych.
Decyzję o przyznaniu lub odrzuceniu wniosku ZUS wyda w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności związanej ze sprawą. W przypadku pozytywnego rozpatrzenia możemy być uprawnieni do:
- renty stałej - jeśli orzeczona została trwała niezdolność do pracy,
- renty okresowej (na czas określony) - jeśli orzeczona została okresowa niezdolność do pracy,
- renty szkoleniowej - (na 6 miesięcy z możliwością przedłużenia do maksymalnie 36 miesięcy), jeśli lekarz orzecznik uzna, że możesz pracować, ale nie w swoim zawodzie (wskaże tzw. celowość przekwalifikowania zawodowego).
Od czego zależy wysokość renty?
Wysokość renty zależy w pierwszej kolejności od stażu pracy i wysokości podstawowego wymiaru świadczenia. To natomiast obliczane jest na podstawie podstaw wymiaru składek i kwot zasiłków oraz ich stosunku do przeciętnego wynagrodzenia.
Wysokość renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy obliczana jest na podstawie kwoty bazowej (wspomniane 1978,49 zł brutto), podstawy wymiaru renty za każdy rok okresów składkowych i nieskładkowych oraz podstawy wymiaru renty za każdy rok brakujący do pełnych 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Szczegóły obliczeń wartości świadczeń wraz z przykładami znajdziemy w dedykowanym materiale ZUS.
Rehabilitacja na koszt ZUS
"Dane ZUS pokazują, jak ważne są działania, które pomagają zapobiegać utracie zdolności do pracy. Jednym z nich jest rehabilitacja lecznicza finansowana przez ZUS" - czytamy w komunikacie zakładu.
Mogą z niej skorzystać osoby, które są zagrożone utratą zdolności do pracy, ale istnieje szansa, że dzięki rehabilitacji będą mogły dalej pracować. Rehabilitacja trwa zwykle 24 dni i może obejmować:
- zabiegi fizjoterapeutyczne,
- ćwiczenia ruchowe i terapię manualną,
- wsparcie psychologiczne,
- edukację zdrowotną.
ZUS pokrywa koszty leczenia, zakwaterowania, wyżywienia oraz dojazdu do ośrodka rehabilitacyjnego.